Panax Ginseng

Panax Ginseng nedir, ne işe yarar?

Panax Ginseng kimlik bilgileri

Botanik türleri

Panax L. botanik cinsi; 70 farklı cins ve yaklaşık olarak 750 odunsu varyete içeren ve en çok Kuzey Amerika ve Güneydoğu Asya'ya özgü sarmaşıkgiller familyasının (Araliaceae) 3 alt familyasından birisi olan Aralieae alt familyasına aittir.¹ Panax cinslerinin 63 veya 135 milyon yıl önceki Sürüngenler Çağı olarak ta bilinen Mezozoik Çağ'ın en son dönemi olan Kireçtaşı Dönemi'nden (Cretaceous) kaldığı belirlenmiştir. Bu dönemde dinozorlar gibi büyük sürüngenlerin yok olduğu ve çiçekli bitkilerin (angiospermler) ortaya çıktığı tahmin edilmektedir. Özellikle, Tropik Amerika ve İndo-Malezya bölgeleri öne çıkmaktadır. Alaska'da sarmaşıkgiller familyası türlerine ait Geç Kireçtaşı (65 milyon önce) ve Palaeosen dönemlerinden (55-65 milyon önce) ve Kolorado'da da 38 milyon yıl önceki Oligosen döneminden kalan fosil kalıntıları bulunmuştur. Bu bilgiler ışığında Panax türleri yaşayan fosiller olarak tanımlanabilir.¹ Yaklaşık 12 türü bulunan Panax cinsinin özellikle 4 türü; Çin, Kore ve Japonya'da yetişen P. ginseng (Asya, Kore, Çin, Renşen, Hakiki veya Oryantal ginseng), Çin'de yetişen P. notoginseng (Burk.) F.H. Chen (Sançi veya Tiençi ginsengi), yine Çin'de yetişen P. pseudoginseng Wall. (sahte veya Himalaya ginsengi), Kuzey Amerika'da yetişen P. quinquefolium (Amerikan ginsengi) ve Japonya'da yetişen P. japonicum (Japon ginsengi) sayısız bilimsel araştırmalara konu olmuştur.^1-2 Panax türlerinin bilimsel adlandırması yani nomenklatürü çok geniş yorumlamalardan dolayı ciddi problemler içerir. Panax türünü yeniden inceleyen botanikçilerin çalışmaları sonucu bilimsel terminoloji ve botanik anlamda türdeş kabul edilen panax türlerinde değişiklikler olabileceği beklenmektedir.¹ Ginseng adının sarmaşıkgiller familyasına ait olan veya olmayan türlü bitkilere atfedilmesi oldukça yaygındır. Aynı familyaya ait olsa da kimyasal olarak farklı bileşenlere ve farmakolojik etkilere sahip bütünüyle farklı bir tür olan Eleutherococcus senticosus Maxim (Sibirya ginsengi), ticari olarak çoğu kez ginseng olarak pazarlanmaktadır. Ginseng, farklı familyalara ait olan Pfaffia paniculata Martius (Brezilya ginsengi), Rumex hymenosepalus Torrey (yabani kızıl çöl ginsengi veya Amerikan yabani kızıl çöl ginsengi), Withania somnifera (L.) Dunal (Hint ginsengi veya aşvaganda), Schisandra chinensis K. Koch (Çin ginsengi), Gynostemma pentaphyllum (güney ginsengi), Pseudostellaria heterophylla (Prens ginsengi), Lepidium meyenii (Peru ginsengi) ve Oplopanax horridus (Alaska ginsengi) ile karıştırılmamalıdır.^1-9

Diğer adları

Ginseng, Kore ginsengi, Çin ginsengi, Asya ginsengi, Uzakdoğu (oryantal) ginsengi, renşen, hakiki ginseng

İngilizce adları

Panax ginseng, ginseng, true ginseng, Korean ginseng, Japanese ginseng, Chinese Ginseng, Oriental Ginseng, Ren shen, red ginseng, white ginseng, Asian ginseng, ginseng root, Asiatic ginger, five-fingers, red berry, American ginseng, wander-of-the-world^1-21

Terapide kullanılan kısımları

Bitkinin (Panax ginseng C.A. Meyer) toplanıp kurutulmuş ana kök, yan kökler ve kök saçları (Radix ginseng).^1-21 Çin, Kore, Japonya ve Rusya'da, bitki kökleri 3 yahut 6 yaşına geldiğinde hasat edilir. Kıymetli aromalar içeren beyaz kök olgunlaştığında çatallaşmış küçük bir yaban havucunu andırır. Ginseng kökleri kendi halinde kurumaya bırakılarak veya ısıl işleme tabi tutularak işlenir. Güneşte kendi halinde kurutulanlara beyaz ginseng, ısıl işleme tabi tutulanlara ise kızıl ginseng adı verilir. Asya ülkelerinde doğal rengi beyaz olan kökler mikrobiyolojik patojenlerden korumak maksadıyla yaklaşık 100 °C'de ısıtılır ve böylece bitki köklerinin üst derisinin rengi kızıllaşır. Kızıl ginseng adı buradan gelir. Fakat bu ısıl işlem sonucu yalnızca üst deride bulunan şekerler karamelize olmakla kalmaz, köklerin içerdiği kıymetli aktif ginsenosid biyokimyasalları da kısmen modifiye edilir. Kore'de yetiştirilen ginsenglerin üç çeşiti bulunur: 4 yaşından küçük körpe ginseng; 4-6 yaşında toplanıp kabuğu soyulduktan sonra güneşte kurutulmuş beyaz ginseng ve 6 yaşında toplanıp ısıtılarak kurutulmuş kızıl ginseng. Kızıl ginsenglerin kabukları soyulmaksızın ısıtılıp kurutulur. Isıtılma sürecinde ginseng nişastası jelatinleşerek saponin içeriğini arttırır.⁹ En makbul ginsengler yaşlı (olgun), yabani yetişen ve titiz işlenmiş köklerdir. Kültür ginsenglerinin kökçüklerinin nispeten daha az kaliteli olduğu belirtilmektedir.⁵ Alman Komisyon E'ye göre standart ginseng kökünün terapötik etkinlik gösterebilmesi için, ginsenosid Rg¹ itibariyle en az %1.5 oranında ginsenosid biyoaktif bileşeni içermelidir.¹⁰

Kimyasal bileşenleri

Terpenoidler: 3 yaşından büyük P. ginseng kökleri farmakolojik olarak bugüne kadar izole edilebilen son derece değerli 30'dan fazla ginsenosid saponinleri içerir.^19-20 Ginsenosidler, ginsengin temel biyoaktif prensipleri olup kimyasal olarak dammaran serilerinin triterpenoid glikozidleridir.^1-9,19-20 Ginsengin içerdiği steroidal triterpen saponinler Japon bilim adamları tarafından ginsenoid, Rus bilim adamları tarafından ise panaxosid olarak adlandırılmaktadır.^5,7,9 Ginsengin sahip olduğu ginsenosid ve diğer metabolitlerin oranları; ginseng türlerine, yetiştiği coğrafik bölge ve toprak kalitesi, hava sıcaklığı, gün ışığı yoğunluğu ve içerdiği su miktarı, bitki yaşı, bitkinin kullanılan kısmı, saklama ve işleme yöntem ve koşulları ve hasat mevsimi gibi pek çok faktörle yakından ilişkilidir.^{1,5,7,9,19-20} Fakat ginsengin içerdiği farklı saponin konsantrasyonlarının ve zıt etkilere sahip biyoaktif bileşenlerinin bazen eşanlı hipertansiyon ve hipotansiyon yahut histaminik ve antihistaminik etkiler gibi zıt farmakolojik aktiviteleri olabileceği bildirilmektedir.^15,20 Bu durum klinik çalışmalarda neden çelişen sonuçlar rapor edildiğini açıklayabilir.¹⁵ Ginseng kökleri ve kök saçlarının barındırdığı ginsenosid içeriği ile bitkinin yaşı arasında pozitif bir ilişki vardır. Ginsenosid içeriği 1-5 yaşları arasında bitki yaşlandıkça artmaktadır. Bitki kökünün gelişmesinin en önemli aşaması 4 ve 5 yaşları arasında gerçekleşmekte ve bu dönemde kökler iki katı büyüklüğe ulaşmaktadır. Bitki 5. yaşın yaz mevsimi sonunda en yüksek ginsenosid oranına sahip olmaktadır.^5,9,19-20 Ginseng köklerinin total ginsenoid içeriği %0.2-2 oranlarında, kök saçlarında ise %4-9 oranlarında değişmektedir.⁹ Ancak ginsengin kök ve kök saçları dışında yaprak, gövde ve meyvelerinin de dikkate değer oranda ginsenoid içerdiği belirtilmektedir.^9,19-20 Ayrıca yapraklarının ginsenoid içeriği ile bitkinin yaşı arasında negatif bir ilişki olduğu ve bu oranın bitki yaşlandıkça azaldığı bildirilmiştir. Bir çalışmada yabani ginsengin total ginsenoid içeriği 30.17 mg/g, kültür ginsenginin ise 32.26 mg/g olduğu belirtilmektedir.²⁰ Ginsenosidler; protopanaxadiol ve protopanaxatriol gibi iki tetrasilik dammaren-tipi sapogenin ve bir pentasilik triterpen oleanolik asit türü olan saponin gibi üç tür aglikon yapısal tipleri içerir. Bu ginsenosidlere R⁰, Rb¹, Rb², Rb³, Rc, Rd, Re, Rf, Rf², Rb³, R20-gluko-f, Rg¹ ve Rg² örnekleri verilebilir.^5,7,9 R⁰ bir oleanan tipi ginsenoid olduğu halde diğerlerinin hepsi dammaren tipi ginsenoidlerdir. Ginsenoid R⁰ sapogenini bir oleanolik asittir. Rb1'den Rd'ye kadar bileşenler 20-S-protopanaxidollerdir. Re'den Rg2'ye kadar bütün ginsenoidler 20-S-protopanaxatriollerdir. Rb¹, Rb², Rc, Re ve Rg¹ ginsenosidleri P. ginseng'de en yoğun konsantrasyonlarda bulunur.^1-9,19-20 Örneğin, Re'nin yabani ginsengte total ginsenoidlerin %45'ine, kültür ginsenginde ise %37'sine tekabül ettiği bildirilmektedir.²² Daha az oranda bulunan dammaren saponinlerine ise koryoginsenosid R¹ ve R² ve ginsenosid Rf² örnekleri verilebilir.^1-9,19-20

Diğer bileşenler: Panasen, panaxen, panaginsen, ginsinen, limonen, terpineol, ökaliptol, alfa felandren ve sitral seskiterpen hidrokarbonlarından oluşan az miktarda uçucu yağlar; panasinsanol A ve B ve ginsenol gibi seskiterpen alkolleri; beta-sitesterol ve bunun beta-glikozidi gibi steroller; %7-9 oranında panaxan A-U ve pektin benzeri polisakkarid PG-F² gibi suda eriyebilen polisakkaridler ve pektin; falkarinol (panaxinol), falkarintriol (panaxitriol), panaxidol, ve panaxidiol gibi poliasetineller; %8-32 oranında nişasta; glukoz, fruktoz, sukroz, maltoz ve trisakkaridler gibi serbest şekerler; beta-amilaz; B¹, B², B¹², nikotinik asit, pantotenik asit ve biotin gibi vitaminler; %0.1-0.2 oranında kolin; yağlar; oligo ve poli peptidler; çinko, bakır, manganez, kalsiyum ve demir gibi mineraller. Seskiterpen alkoller P. ginseng'in karakteristik bir bileşeni olup yalnızca bu türde bulunur.^1-9,19-20

Farmakope ve monografiler

Court (2006)¹, Williamson et al. (2009)², Gruenwald et al. (2000)⁴, Khan & Abourashed (2010)⁵, Braun & Cohen (2007)⁶, Barnes et al. (2007)⁷, WHO (1999)⁸, Jia & Soldati (2010)⁹, Alman Komisyon E (1998)¹⁰, British Pharmacopoeia (2009)¹¹, Ph Eur (2007)¹², Martindale the Complete Drug Reference (2009)¹³, Kraft & Hobbs (2004)¹⁴, Mason (2007)¹⁵, Barrett (2004)¹⁶, Cupp (2000)¹⁷, Hoffmann (2003)¹⁸

Botanik özellikleri ve yetiştiği yerler

Anavatanı Kuzey Kore, Çin'in kuzeydoğu bölgesindeki ormanlık dağlar ve Sibirya'nın kuzeydoğu kesimleri gibi serin Uzakdoğu ülkeleri olan ginseng (P. ginseng C.A. Meyer), çok yavaş büyüyen, büyük kazık köklü, çok yıllık ve 30-80 cm uzunluğa erişebilen dayanıklı bir bitkidir.^1,4-7,9 P. ginseng'in günümüzde ticari değerinin çok yüksek olması nedeniyle Kuzey Yarımküre'de serin iklime sahip Çin, Kore, Japonya ve Rusya'da yoğun bir şekilde kültürü yapılan bir bitkidir. Aşırı talep nedeniyle yoğun olarak tüketilmesi nedeniyle, bir zamanlar Çin'in kuzeydoğu ve iç kesimlerine uzanan Beyaz Uzun Dağlar bölgesi, Mançurya'nın Heilongjiang, Jilin Kirin kesimleri, Kuzey Kore'nin Liaoning ve kuzey Hopei bölgelerinde ve Sibirya'nın kuzeydoğusunda karışık uzun yapraklı ve kozalaklı ormanlık alanlarda yetişen yabani ginsenglere bugün nadiren de olsa rastlanılmaktadır.¹ Bitkisel ilaç olarak kullanılan ginseng köklerinin en iyi hasat dönemi Eylül sonu yahut Ekim ayı başlarıdır. Zira bu dönemde hasat edilen kuvvetli ve sert kökler elle titiz bir şekilde temizlenmeye elverişli hale gelir. Köklerin büyüklüğü bitkinin yaşına bağlıdır. Ticari amaçla yetiştirilen 5 yaşında bitkinin uzunluğu 10 cm ve yarıçapı 2.5 cm iken 10 yaşındaki bitkinin kökü 25 cm uzunluğa erişebilir. Kök saçları 25 cm uzunluğunda olup yarıçapı ise 5-10 mm'dir. Ginsengin yüzyıllarca yaşayabildiği ve 400 yıllık bir P. ginseng bitki örneğine rastlanıldığı bildirilmiştir.¹ Düz ve yuvarlak gövdesi 3 veya 5 adet el ayasına benzeyen yeşil yapraklara sahiptir. Yaprakçıkları ince, hafifçe testere dişli, uca doğru sivrileşirler. 7-20 cm uzunluk ve 2-5 cm genişliğe sahiptirler. Bitki bir yaşında iken bir ana yaprak ve üç yaprakçıktan ibarettir. İkinci yıl bir ana yaprak ve beş yaprakçığa sahiptir. Üç yaşında iken ise iki yaprak ve beş yaprakçığı vardır. Bitki dört yaşına geldiğinde üç yaprağı vardır ve çiçeklenmeye başlar. 1-3 şemsiyecikten oluşan çiçek kümeleri 15-30 çiçek bulundurur. Ginseng çiçekleri iki eşeyli olup yeşilimsi sarı taç yapraklara sahiptir. İki çekirdekli, yuvarlak, düz, parlak kabuklu ve nohut benzeri meyvelerin parlak kırmızı renkleri vardır.^1,5 Bitkinin kökü çatallaşarak inceleşir ve insan vücuduna benzeyen bir figürü andırır.⁹ Aşırı talep ve tüketiminden dolayı, yabani ginseng Rusya'da Rus Kırmızı Bilgi Kitabı'nda listelenerek ve Çin'de de 1. Koruma Kategorisi'ne eklenerek koruma altına alınmıştır.²² Çin, Kuzey ve Güney Kore, Japonya ve Rusya'da yetiştirilen ginsenglerin hemen hepsi kültür bitkisi olarak üretilmektedir. 1992 yılında Almanya, Çin ve Hong Kong'tan 174.6 ton ginseng kökü ithal etmiştir. 1994 yılında ABD, 6 milyon 721 bin ABD doları değerinde 496.59 ton kültür ginsengi kökü ve 319,317 ABD doları değerinde 28.84 ton yabani ginseng kökü ithal etmiştir. Ancak aynı yıl 76 milyon ABD doları değerinde 1088.57 ton Amerikan ginsengi kökü de ABD'den Uzakdoğu'ya ihraç edilmiştir.¹

Tarihsel ve geleneksel kullanımı

Ginseng kelimesi, bitki kökünün insan figürünü andırması nedeniyle Çince'de 'insan kökü' anlamına gelen renşen kelimesinden türetilmiştir. Bitkinin botanik adı Panax, Rus botanik bilimci Carl Anton von Meyer (1795-1855) tarafından 1843 yılında Petersburg Enstitüsü Akademisi'nce yayınlanan The Bulletin of Physics and Mathematics dergisinde yayınlanan bir makalede verilmiştir. Panax, Yunanca pan (tüm, hepsi) ve axos (derman, şifa, deva) kelimelerinden türetilmiş olup 'her derde deva' anlamına gelir.^1,4-9,13-18 Çin'e özgü bir bitki olan ginsengin kültür yetiştiriciliğinin M.Ö. 11.yy'da başladığı ve tıbbi bitki olarak 5,000 yıldır kullanıldığı bilinmektedir.^1,9 365 tıbbi bitki içeren Shen-nung Pen-ts’ao Ching ( M.Ö. 200), Ming-I Pieh-lu (500), Chia-yu Pen-ts’ao (1057) ve 1,900 hayvansal, bitkisel ve mineral kökenli ilaçları listeleyen Pen-ts’ao Kang-mu (1596) gibi Çin farmakopelerinde ginseng; vücut sağlığını koruyan mükemmel bir tonik, gençlik ve zindelik verici ve kaçınılmaz yaşlanma sürecini yavaşlatarak geciktirici tıbbi bitki olarak tanımlanmaktadır. Ginseng özellikle hafıza zayıflığı, gastrointestinal rahatsızlıklar ve dermansızlık hallerinde kullanılmıştır. Geleneksel Çin tıbbında ginseng vücuda zindelik kazandırıcı, iç organları güçlendirici, ruhu dinlendirip huzur verici, sinir sisteminin zayıflamasında, enfeksiyonlara karşı direnci arttırıcı, görme bozukluklarında ve fiziksel ve zihinsel performansı arttırıcı tıbbi bir bitki olarak kullanılmıştır. Liang Hanedanlığı (M.Ö. 500) döneminde ginsengin morfolojik, yetiştirme, dağılım ve hasat özellikleri tanımlanmış ve T’ang Hanedanlığı (M.Ö. 618-905) döneminde de ginseng hanedanlığın bitkisi olarak düşünülmüştür. Sung Hanedanlığı (926-1126) ginsengin piyasa fiyatını ağırlığınca gümüşe endekslemiştir.¹ Ginsengin zengin tarihsel serüveni, bugün bile doğu halk tıbbında neden hala çok önemli bir tıbbi bitki olduğunu açıklamaktadır. Çin ile Avrupa'nın ticari münasebetleri Doğu Han Hanedanlığı (M.Ö. 25-220) zamanında erken dönemlerde başlamış olsa da Batı dünyası henüz ginseng ile tanışmamıştır. Yaklaşık 1,000'li yıllarda Mağripli bir gezgin olan İbn-i Kurtuba'nın İspanya'ya dönüşünde Çin'den getirdiği mallar arasında ginseng de bulunmaktaydı. 1294'te Marko Polo da Çin'den ginseng getirmişti. Fakat, Çin'in Batı pazarlarına uzaklığı ve Uzakdoğu tıp anlayışı ile Batı tıp anlayışının yapısal farklılıkları gibi nedenler, İslam-Yunani ve Avrupa tıbbında ginsengin yerini yeterince sağlamlaştırmasına engel olmuştur. Avrupa'da ginseng ile ilgili en eski kayıt, Kuzey Çin'de haritacılık yapan Cizvit Papazı, Pierre Jartoux'nun ginsengin tıbbi değerini fark etmesiyle 1713 yılında Londra'da bulunan Kraliyet Cemiyeti'ne sunduğu bir rapordur. Bu rapor ses getirmiş, ginsengin Çin'de yetiştiği doğal ortamlarına benzeyen Kanada'nın dağlık ve ormanlık alanlarında da bu bitkinin bulunabileceğine dair araştırmalara ön ayak olmuştur.^1,9 Ginsengin Avrupa materia medica (tıbbi bitki listesi) ve farmakopelerinde ilk boy göstermesi 1741'deWürttemberg Pharmacopoeia'sı ile gerçekleşmiştir. 1,700'lerin sonlarında Londra'da Amerikan ve Asya ginsenginin satıldığı bilinmektedir. 1848'te Londra'da yayınlanan Theophilus Redwood’un Gray’s Supplement to the Pharmacopoeia'sında ginseng fiziksel ve ruhsal enerji verici, hastalıklara ve zehirlenmelere karşı antidot ve koruyucu ve afrodizyak bir bitki olarak tanımlanmaktadır.¹ Ancak 1960'ların başlarında bilim adamlarının farmakolojik araştırmaları sonucu ginsengin tedavi edici değeri anlaşılana kadar bitki Batı bilim dünyasınca bilinmezliğini sürdürmüştür.⁹ Ginsengin doğal baharat ve çeşni olarak gıdalarda kullanımı Avrupa Konseyi'nce güvenli kabul edilmektedir.⁷ Bugün Çin halk tıbbında stimülan, tonik, diüretik ve midevi olarak tek başına veya bitkisel karışım şeklinde hafıza kaybı, baş dönmesi, baş ağrısı, yorgunluk, konvülsiyon, iktidarsızlık, kusma, romatizma, dizanteri, iştahsızlık, hamilelik ve doğumda karşılaşılan problemlerde, iç kanamalarda, burun kanaması, kanser ve kan tükürme gibi rahatsızlıklarda kullanılır.^1-21 Ayrıca diyabet, astım, nevrasteni (sinir krizi), nevralji (şiddetli sinir ağrısı), depresyon, anksiyete (ruhi bunalım), insomnia (uykusuzluk), hipotoni (tonusun azalması), kaşeksi (genel sağlık durumunun bozukluğu, kötü beslenme ve yapı bozukluk nedeniyle ileri derecede zayıflama ve sıskalık), iştahsızlık, kısırlık ve depresyona bağlı cinsel iktidarsızlık rahatsızlıklarında da kullanılır.^4-6 ABD'de genel olarak zindelik kazandırıcı (tonik), enerji verici ve bağışıklık sistemini güçlendirici amaçlı kullanılmaktadır.¹ Meşhur Medical Herbalism kitabının yazarı David Hoffmann, geleneksel halk tıbbında ginsengin terapötik aktivite ve özelliklerinin biraz abartılmış olmasının, bu bitkinin kuşkusuz çok önemli bir tıbbi bitki olduğu gerçeğini değiştirmeyeceğini vurgulamaktadır.¹⁸

Farmakolojik özellikleri ve endikasyonları

Ginseng köklerinin farmokolojik ve farmakokinetik niteliklerini belirlemek amacıyla 1960'ların başından bu yana 4,000'den fazla bilimsel araştırma yapılmış ve sayısız bilimsel inceleme kitabı yayınlanmıştır.¹ Alman Komisyon E monografisi P. ginseng köklerinin yorgunluk, güçsüzlük ve halsizlik veya iş görme ve konsantrasyon kapasitesinin azaldığı dönemlerde zindelik ve kuvvetlendirici bir tonik olarak ve ayrıca nekahet dönemlerinde kullanılmasını uygun görmektedir.¹⁰ WHO monografisi 'klinik verilerce doğrulanan kullanım alanları' bölümünde Alman Komisyon E monografisinin uygun gördüğü kullanım alanlarını tasdikleyerek; zayıflık, tükenmişlik, yorgunluk, konsantrasyon kaybı ve nekahet durumlarında ruhsal ve fiziksel kapasiteyi sağlayıcı ve koruyucu bir ajan olarak tarif etmektedir.⁸ Ginsengin enerji verici ve zindelik kazandırıcı niteliğinin kafein ve amfetamin kimyasallarının semptomatik enerji verici özellikleri gibi olmadığı vurgulanmaktadır. Ginseng köklerinin içerdiği Rb¹, Rb², Rc, Rd, Re, Rf, Rg¹, Rg², Rg³, Rh¹ Rh² ginsenoidleri (tetrasilik triterpeneoidler), ginsan gibi polisakkaridler ve bileşik K gibi biyoaktif fitokimyasallar ginsengin farmakolojik aktivitesinden sorumludur. Ginseng köklerinin; bağışıklık sistemi güçlendiricisi ve koruyucusu, vücut güçlendiricisi, enerji ve zindelik kazandırıcı, hafıza, anlama ve konsantrasyonu güçlendirici, antiaging (yaşlanmayı geciktirici), merkezi sinir sistemi düzenleyici ve güçlendirici, antistres (stres giderici ve önleyici), antikonvülzan, antihiperglisemik (kan şekerini düşürücü), antienflamatuar (enflamasyonu önleyici), antioksidan (oksidasyonu önleyici), antikarsinojenik (antikanser), kemopreventif (kanser önleyici), antitümör (tümör oluşumunu önleyici), nöroprotektif (sinir hücrelerini koruyucu), antifungal (mantar önleyici), analjezik (ağrı kesici), antipiretik (ateş düşürücü), kardiyoprotektif (kalbi koruyucu), antiaritmik (kalbin ritim bozukluklarını önleyici), hipotansif (tansiyon düşürücü), hipertansif (tansiyon yükseltici), hepatoprotektif (karaciğeri koruyucu), hepatorestoratif (karaciğer iyileştirici), antiülseratif, antihiperlipidemik (kan plazma yağ düzeyini azaltıcı), antihiperkolesterolemik (kan plazma kolesterol düzeylerini azaltıcı), antiiskemik, antihistaminik, histaminik, antiromatoid, antiosteoporoz, afrodizyak (cinsel güç ve istekliliği arttırıcı), sperm kalitesini arttırıcı, antianemik, menopozal sendromlara karşı ve antiobez (şişmanlamayı önleyici) etkileri bildirilmektedir.^1-39 Ginsengin farmakalojik etkilerinin çoğunluğu hayvanlar üzerinde yağılmış çalışmalara dayanmaktadır. Ginsengin atletik performans, psikomotor ve muhakeme kabiliyeti, bağışıklık sistemi, diyabet ve uçuk virüsü üzerindeki etkileri klinik olarak kanıtlanmıştır. Fakat yaşlanmayı geciktirmesi, yaşlılarda zihinsel ve fiziksel fonksiyonları desteklemesi, egzersiz performansını arttırması ve cinsel fonksiyonları geliştirmesi gibi biyoaktif etkileri daha fazla klinik kanıta gereksinim duymaktadır.¹⁵ Kızıl ginsengden elde edilen Rg³, Rh¹ ve Rh² gibi ginsenosidlerin gerçekte vücut bünyesinde etkili olan prodrug oldukları ve vücutta bağırsak bakterileri tarafından deglikozilasyon ve yağ asiti esterleştirilmesinden sonra biyoaktif bir metabolit niteliği kazandıkları söylenebilir.^6,34,38 Rb¹, Rb², Rc, Rd, Rg³ ve Rh² ginsenosidleri ve bileşik K'nın üstün tümör hücrelerine karşı sitotoksik etki göstererek antitümör aktiviteleri gösterilmiştir.^1,6,34 Ginsenosidlerin antikanser ve antitümör etkileri enflamasyonu azaltmaları ve antioksidan aktiviteyi arttırmaları yoluyla gerçekleşmektedir. Ginsengin herhangi bir tür kanseri iyileştirdiğine dair bir kanıt olmasa da bilimsel veriler ginsengin bağışıklık sistemini güçlendirerek tümör hücrelerinin büyümesini sınırlayıp yavaşlattığı, kemotolerasın üstesinden geldiği ve apoptozis sürecini kışkırttığını ortaya koymaktadır. Ayrıca kemoterapötik ajanların etkililiğini sinerjik olarak arttırmakta, alınan dozların ve dolaysıyla yan etkileri azaltılmasını sağlamaktadır.³⁹ Bu biyoaktif fitokimyasalların aynı zamanda antienflamatuar, antidiyabetik, nöroprotektif, kardiyoprotektif ve hepatoprotektif etkileri bildirilmektedir.^1,3-9,13-39 Ginsengin asitik bir polisakkaridi olan ginsan bileşeninin öldürücü mikroplardan koruyucu ve proenflamatuar tepkileri azaltıcı sitokinlerin bir türünü ürettiği ve doğal öldürücüler ve T hücrelerini teşvik ederek bağışıklık sistemini güçlendirici çoklu aktivitesi bildirilmektedir.³⁴ Ginsengin antioksidan ve kardiyovasküler etkisinin nitrik oksit salımını ve sentezini arttırması yoluyla gerçekleştirildiğini göstermektedir.³⁰ Ginsengin kronik P. aeruginosa akciğer hastalığında, akciğerlerdeki bakterilerin yokedilmesine yardımcı olduğu hayvan modellerinde gösterilmiştir.²⁵ Plasebo kontrollü kafein tüketmeyen ve günde 200 mg ginseng verilen 9 erkeğin dahil olduğu bir deneyde, deneklere ginseng verildikten 1 saat sonra uygulanan dayanaklılık performansı sonucuna göre lipolizin (yağ erimesi) arttığı, nabzın yavaşladığı, ve plazma laktat konsantrasyonunun azaldığı gözlenmiştir.³⁵ Ginseng kökü ekstresinin ciltteki kırışıklıkları gidermek amacıyla haricen uygulanan deneklerde hiçbir yan etki görülmeden cilt kırışıklıklarının azaldığı gözlenmiştir.²⁴ Alerjik astımda türlü alerjik semptomları azaltıcı terapötik bir ajan olarak ginsengin başarılı olarak kullanıldığı gösterilmiştir.²⁶ Hipositoz (kan hücrelerinin azalması) ve kemik iliği oluşumu bozukluklarında ginseng köklerinin hematopoietik ve kemik iliği oluşumu fonksiyonunu restore edici etkileri klinik olarak kanıtlanmıştır. Ginsengin; eritroid, granüloktik ve megakaryosit kökenli hematopoiezi sadece normal insanlarda değil aplastik anemi hastalarında da desteklediği bildirilmektedir.²⁹ Rb ve Rg ginsenosidlerinin öğrenme ve hafızayı güçlendirdiği, staptozomal kolin alımını desteklediği, asetilkolin salınımını uyardığı, beyinde 5-HT konsantrasyonlarını değiştirdiği, kolin asetiltransferaz boşaltımını ve sinir büyüme faktörü ileticisi RNA'yı arttırdığı ve sinaps oluşumunu desteklediği gösterilmiştir. Rb, Re ve Rg'nin nöronları 6-OHDA ve diğer nörotoksin saldırılarından koruduğu bildirilmektedir.³¹ 100 mg/kg uygulanan ginsengin eksantrik kas gerilmelerinin neden olduğu yaralanma ve enflasmasyonları azalttığı klinik çalışmalarda gösterilmiştir. Ginsengin vastusta %46 oranında rectusta ise %26 oranında mitokondriyal zar bütünlüğünü koruduğu ve nitrat konsantrasyonunu azalttığı kanıtlanmıştır. Ayrıca, incelenen tüm deneklerin kaslarında karbonil içeriğini yaklaşık %27 oranında azalttığı da gözlenmiştir.³² Antiosteoporotik bir ajan olarak Rd ginsenosidinin osteoblastik farklılaşma ve mineralizasyonunu desteklediği gösterilmiştir.³⁶ İnsanlarda ve memelilerde reaktif oksijen türlerinin neden olduğu zararlara karşı süperoksit dizmütaz, katalaz ve glütasyon peroksidaz gibi enzimatik savaşçılar bulunur. Serbest radikallerle savaşan askorbik asit (C vitamini), ürik asit ve glütasyon gibi hidrofilik ve alfa tokoferol (E vitamini), karotenoidler ve flavonoidler gibi lipofilik savaşçılar da mevcuttur. Antioksidanlar açısından zengin gıda takviyeleri pekçok kronik hastalığa davetiye çıkaran lipid peroksidasyonu, serbest radikaller ve reaktif oksijen türlerinin moleküler etkilerine karşı vücut metabolizmasını savunurlar. 21 erkek ve 61 kadın olmak üzere toplam sağlıklı 82 deneğin katıldığı ginsengin antioksidan etkisinin sınandığı randomize bir deneyde, denekler kontrol grubu da dahil olmak üzere üç gruba ayrılmıştır. Deneklere günde 1 veya 2 g ginseng eksteresi 4 hafta boyunca uygulanmıştır. Deney sonucunda, ginseng uygulanan grupların serum reaktif oksijen türleri ve malondialdehit düzeylerinde dikkate değer azalmalar gözlenmiştir. Günde 2 g ginseng verilen grubun total glütasyon içeriği ve glütasyon redüktaz aktivitesi önemli düzeyde gelişmiştir. Fakat total antioksidan kapasitesi, katalaz, süperoksit dizmütaz ve peroksidaz aktivitelerinde belirgin bir değişiklik gözlenmemiştir. Sonuç olarak güçlü antioksidan etkilere sahip olan ginsengin, sağlıklı insanlarda antioksidan savunma mekanizmasını güçlendirdiği gözlemlenmiştir. Buna göre ginsengin güçlü antioksidan etkiye sahip bir gıda takviyesi olarak kullanılabileceği belirtilmektedir.³³ Diyabetes mellitusun (şeker hastalığı) neden ortaya çıktığına dair mekanizma henüz bilinmediğinden dolayı araştırmacılar dikkatlerini oksidatif stresin hastalıkta oynadığı rol üzerinde yoğunlaştırmışlardır. Oksidatif stresin kronik hiperglisemiye neden olduğu ve böylece antioksidan savunma mekanizmasını devre dışı bıraktığı ve serbest radikal üretimini desteklediği kanıtlanmıştır. Re ginsenosidinin uygulandığı diyabetik sıçanlar üzerinde yapılan deneylerde, hayvanların kan şekeri, total kolesterol ve trigliserid düzeylerinde belirgin düşüşlerin görüldüğü bildirilmektedir. Re ginsenosidinin gözler ve böbreklerde malondialdehit ve glütasyon düzeylerini restore ettiği ve damar dokularını oksidatif strese karşı koruduğu bulunmuştur. Ek olarak Re ginsenosidinin plazma kan şekeri ve lipid düzeylerini düşürdüğü kanıtlanmıştır. Sonuç olarak bu fitokimyasalın etkili bir antidiyabetik ajan olarak diabetik mikrovaskülopatinin önlenmesinde kullanılabileceği belirtilmektedir.³⁷ Son dönemlerde yapılan pek çok çalışmaya göre glukoneogenez patikası yoluyla hepatik glukoz üretiminin tip 2 diyabette yükselen şeker düzeylerinden sorumlu olduğu bildirilmektedir. Diyabetli hastalarda insülin uyarıcılar sayesinde hepatik glukoneogenezin önlenmesi yani fosfoenolpirüvat karboksikinaz ve glukoz-6-fosfataz boşaltımının bastırılması glisemik kontrole yarar sağlamaktadır. Bu nedenle hepatik glukoneogenez inhibitörleri, tip 2 diyabet tedavisinde potansiyel olarak mükemmel hedefler gibi görünmektedir. Diyabet kontrolünde bazı sentetik ilaçlar bulunsa da, bu ilaçların yan etkileri ve kontraendikasyonları kaygı verici boyutlardadır. Ginseng bugüne kadar diyabet tedavisinde en güçlü bitkilerden birisi olarak kabul edilmektedir. Ginsengin içerdiği bileşik K'nın uygulandığı tip 2 diyabet hastası sıçanlarda glukoneogenez, fosfoenolpirüvat karboksikinaz ve glukoz-6-fosfatazın önemli oranlarda azaldığı ve bileşen K'nın açlık kan şekerini azaltıcı hipoglisemik ve insülin uyarıcı etkilerinin hiçbir yan etkiye rastlanılmadan gözlemlendiği bildirilmektedir.³⁸

Yan etki, kontrendikasyon, toksisite ve ilaç etkileşimleri

Ginseng normal dozlarda tıbbi bitki olarak kullanımı güvenlidir. Normal dozlarda gıda takviyesi olarak tüketildiğinde ciddi bir yan etkisi ve zehirliliği (toksisitesi) yoktur. Aşırı miktarda tüketildiğinde çok nadir olarak hafif düzeyde mide bulantısı gibi hafif gastrointestinal şikayetler, hipotansiyon, hipertansiyon, baş ağrısı ve uyku gibi geçici yan etkiler bildirilmiştir.^2,6 Özellikle perioperatif (ameliyat öncesi) dönemlerde içerdiği antitrombotik bileşenler nedeniyle kanama riskini arttırabileceğinden kullanılmamasına dikkat edilmelidir. Deneysel çalışmalar ginsengin vücutta çok iyi tolere edildiğini ve herhangi bir zehirliliğinin söz konusu olmadığını göstermektedir.^2,4-9 Hamileler, emzikli anneler ve küçük çocukların normal dozlarda tıbbi bitki olarak kullanımında yan etkisine dair herhangi bir bilimsel veri bulunmamaktadır. Bu nedenle bu kişiler tarafından dikkatle kullanılmalıdır.^2,4-9 Aspirin, varfarin, heparin ve benzeri nonsteroid antienflamatuar ilaçlar (NSAID) ile antitrombotik ilaçların antikoagülan ve antitrombotik etkilerini azaltabileceğine dikkat edilmelidir. Ginkgonun yalnız başına kullanıldığında antikoagülan ve antitrombotik etkisi klinik olarak gösterilmemiştir. Ginkgo, orta düzeyde hipoglisemik etkiye sahip olduğundan geleneksel oral kan şekerini düşürücü antidiyabetiklerin etkisini güçlendirebilir. Gerçi bu etkisini kanıtlayan hiçbir bilimsel çalışma mevcut değildir. Digoxin ile etkileşim gösterebileceği ve bunun farmakokinetiğini etkileyebileceğine dair bilimsel çalışmalar varsa da yetersizdir.² Ginsengin psikoaktif içeriği nedeniyle monoamin oksidaz inhibitörleri ile bağımlılık etkileşimine girebilir. Ginseng vücuttan albendazol ve alkol atılımını arttırabilir. Fakat bu konuda klinik veriler belirgin değildir. Ginseng, kafein ve nikotin gibi uyarıcılar ile birlikte hipertansiyona neden olabileceğinden tüketilmemelidir.^2,4-9,14 Ginksengin besinlerle veya diğer tıbbi bitkilerle herhangi bir etkileşimi bildirilmemiştir.^2,4-9 Bitkinin tam etki gösterebilmesi için 3 ay müddetle kullanılması tavsiye edilmektedir.¹⁴

Panax Ginseng içeren Doğal Markam ürünleri

Dr. Ecz. Fidan Pesen Özdoğan'ın formülasyonlarıyla üretilen ve panax ginseng içeren ürünler:

• FP PHARMA Ginseng Alıç Yapraklı Karışık Bitki Çayı 30 Gr
• FP PHARMA Ginsengli Karışık Bitki Çayı 027 GNSG 30 Gr
• Doğal Markam Saç Serumu 60 ML
• Doğalmarkam Dolgunlaştırıcı Saç Spreyi 100 ml
• Doğalmarkam Saç Serumu Dörtlü Set
• DoğalMarkam Şampuan 250 ML
• Doğalmarkam Şampuan Dörtlü Set
• DoğalMarkam Şampuan ve Serum Seti

Bana uygun olanı bul Tüm ürünler

Bu liste, ürünün içeriğinde bu bitkinin bulunduğunu belirtir; yukarıda aktarılan literatür bulgularının ürüne ait bir etki iddiası olduğu anlamına gelmez.

Sık sorulan sorular

Kaynakça