GETAT nedir?
GETAT, "Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp" ifadesinin kısaltmasıdır. Türkiye'de bu alan, 27 Ekim 2014 tarihli ve 29158 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Yönetmelik, o güne dek sınırları belirsiz kalan bir dizi uygulamayı tanımlı hale getirmiş ve bunları yalnızca yetkilendirilmiş merkezlerde, sertifikalı tabip ve diş tabiplerinin yapabileceğini hükme bağlamıştır.
Yönetmelikle birlikte on beş uygulama düzenleme kapsamına alınmıştır. Fitoterapi, akupunktur, kupa uygulaması (hacamat), sülük uygulaması, refleksoloji, aromaterapi, apiterapi, homeopati, kayropraktik, hipnoz, proloterapi, ozon uygulaması, mezoterapi, müzikterapi ve larva uygulaması bunlar arasındadır.
Yönetmeliğin en önemli hükümlerinden biri şudur: bu uygulamalar, kanıta dayalı tıbbın yerine geçecek şekilde sunulamaz ve hastanın gerekli tedaviye erişimini geciktirecek biçimde kullanılamaz. Ayrıca uygulamaların reklam ve tanıtımı yapılamaz.
Alternatif tıp ile tamamlayıcı tıp aynı şey mi?
Günlük dilde birbirinin yerine kullanılan bu üç kavram aslında bambaşka şeyleri anlatır ve aradaki fark hayati önemdedir.
| Kavram | Ne anlama gelir | Modern tıpla ilişkisi |
|---|---|---|
| Alternatif tıp | Modern tıbbi tedavinin yerine geçmek üzere kullanılan uygulamalar | Tedaviyi geciktirdiği için risklidir |
| Tamamlayıcı tıp | Modern tıbbi tedavinin yanında, onu desteklemek için kullanılan uygulamalar | Hekim bilgisi dahilinde yürütülür |
| Entegratif tıp | Her ikisinin planlı ve kanıta dayalı biçimde birlikte yürütülmesi | Tek bir tedavi planı içinde birleşir |
Bir uygulama size "ilacınızı bırakın" diyorsa artık tamamlayıcı değil, alternatiftir ve tehlikelidir. Türkiye'deki mevzuat da bu ayrımı esas alır: uygulamalar tıbbi tedavinin yerine geçemez.
Dört unsur ve dört hılt öğretisi
Klasik geleneksel tıp, tabiatı dört keyfiyet (nitelik) üzerinden okur: sıcaklık, soğukluk, kuruluk ve nemlilik. Bu dört niteliğin ikişerli birleşimi dört unsuru verir:
- Ateş = kuruluk + sıcaklık
- Hava = nemlilik + sıcaklık
- Su = nemlilik + soğukluk
- Toprak = kuruluk + soğukluk
Bu dört unsurun insan bedenindeki karşılığı dört hılt (beden sıvısı) olarak düşünülmüştür: ateşe safra, havaya kan, suya balgam, toprağa sevda (kara safra) karşılık gelir.
Öğretiye göre sağlıklı olmanın ilk şartı, bu dört maddenin bedende yeterli miktarda ve nitelikte bulunmasıdır. Kişinin mizacı da bu dört maddenin kendi arasındaki oranıdır. Yani mizaç bir "kişilik testi" değil, bedenin baskın eğilimini tarif eden bir sınıflandırmadır.
Dört unsur ve hılt öğretisi, Hipokrat ve Galen'den İbn Sînâ'ya uzanan klasik tıp geleneğinin ortak dilidir. Bugünün fizyolojisiyle birebir örtüşmez; modern tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Burada kültürel ve tarihî bir bilgi olarak, geleneksel kaynakların kendi kavramlarıyla aktarılmaktadır.
Dört mizaç tipi ve özellikleri
Geleneksel tıpta insan mizacı dört ana tipe ayrılır. Pratikte çoğu kişi saf bir tipe değil, bir baskın ve bir yardımcı mizaca sahiptir.
| Mizaç | Unsur | Hılt | Keyfiyet | Genel eğilimler | Denge yönü |
|---|---|---|---|---|---|
| Safravi | Ateş | Safra | Kuru + Sıcak | Hızlı, atılgan, karar veren; çabuk ısınır, geç serinler; hareketli metabolizma | Nemli ve serin tabiatlı gıdalar |
| Demevi | Hava | Kan | Nemli + Sıcak | Neşeli, sokulgan, paylaşımcı; canlı ten, iyi dolaşım; iştahı ve enerjisi yerinde | Serinletici, hafif ve sade gıdalar |
| Balgami | Su | Balgam | Nemli + Soğuk | Sakin, sabırlı, uzlaşmacı; soğuğa ve rutubete hassas; ağır ve temkinli metabolizma | Sıcak ve kuru tabiatlı gıdalar |
| Sevdavi | Toprak | Sevda | Kuru + Soğuk | Derin düşünen, titiz, dikkatli; kuruluk ve üşüme eğilimi; uzun soluklu, istikrarlı | Nemli ve ılık tabiatlı gıdalar |
Sitenin ana sayfasındaki Dört Unsur bölümünde bu dört mizacı etkileşimli olarak inceleyebilirsiniz.
Mizaca göre beslenme mantığı
Geleneksel tıpta beslenme, "her mizaca ayrı bir liste" değil, tek bir ilke üzerinden kurulur: zıddıyla denge. Bedende baskın olan keyfiyet, karşıt tabiattaki gıdalarla dengelenmeye çalışılır.
- Kuru ve sıcak eğilimi baskın olan (safravi) kişide, nemli ve serin tabiatlı gıdalar öne çıkar.
- Nemli ve soğuk eğilimi baskın olan (balgami) kişide, sıcak ve kuru tabiatlı gıdalar öne çıkar.
- Kuru ve soğuk eğilimi baskın olan (sevdavi) kişide, nemli ve ılık tabiatlı gıdalar öne çıkar.
- Nemli ve sıcak eğilimi baskın olan (demevi) kişide, serinletici ve hafif gıdalar öne çıkar.
Burada "sıcak" ve "soğuk" kelimeleri gıdanın servis sıcaklığını değil, geleneksel sınıflandırmadaki tabiatını anlatır. Örneğin zencefil sıcak, salatalık soğuk tabiatlı kabul edilir; bunun buzdolabında durup durmamasıyla ilgisi yoktur.
Mizaca göre beslenme, tanı konmuş bir hastalığın diyet tedavisinin yerine geçmez. Diyabet, böbrek hastalığı, çölyak, gıda alerjisi gibi durumlarda beslenme planını hekiminiz ve diyetisyeniniz belirler.
Geleneksel Uygur tıbbı ve kaynak meselesi
Geleneksel Uygur tıbbı, klasik tıp geleneğinin hâlâ yaşayan kollarından biridir; dört unsur ve mizaç öğretisini kendi terminolojisi ve terkip birikimiyle sürdürür. Bu geleneğin en değerli tarafı, yazılı kaynaklarının yanında uygulayıcı hekimlik hattının kesintiye uğramamış olmasıdır.
Bu alanda çalışmanın önündeki temel engel dildir. Kaynakların büyük bölümü Uygurca ve Osmanlı Türkçesi ile yazılmıştır; tercümeler ise çoğu zaman ikinci elden, terim karşılıkları tartışmalı metinlerdir. Dr. Ecz. Fidan Pesen Özdoğan, geleneksel Uygur tıbbı hekimleriyle çalışırken kaynakları aslından okuyabilmek için profesyonel seviyede Uygurca ve Osmanlı Türkçesi öğrenmiş, bu kaynakların taranması ve günümüz Türkçesine kazandırılması üzerine çalışmalarını sürdürmektedir.
Modern bir eczacılık eğitimiyle klasik kaynağı yan yana okuyabilmek, iki dilin de sınırlarını görmeyi sağlar: fitoterapi bitkinin etken maddesini ölçer, geleneksel tıp ise önce bedeni tarif eder. Bu iki ölçünün aynı masaya oturabilmesi için kaynağın tercümesine değil, kendisine dönmek gerekir.
Sık sorulan sorular
GETAT ne demek?
GETAT, "Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp" ifadesinin kısaltmasıdır. Türkiye'de bu alan, 27 Ekim 2014 tarihli ve 29158 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği ile düzenlenmiştir.
Alternatif tıp ile tamamlayıcı tıp arasındaki fark nedir?
Alternatif tıp, modern tıbbi tedavinin yerine kullanılan uygulamaları anlatır ve tedaviyi geciktirdiği için risklidir. Tamamlayıcı tıp ise modern tedavinin yanında, onu desteklemek için hekim bilgisi dahilinde kullanılır. Türkiye'deki mevzuat bu ikinci yaklaşımı esas alır.
Mizaç nedir?
Geleneksel tıpta mizaç, bedendeki dört hıltın (safra, kan, balgam, sevda) birbirine oranıdır. Dört ana tip vardır: safravi (kuru-sıcak), demevi (nemli-sıcak), balgami (nemli-soğuk) ve sevdavi (kuru-soğuk). Mizaç bir kişilik testi değil, bedenin baskın eğilimini tarif eden geleneksel bir sınıflandırmadır.
Dört unsur nedir?
Ateş, hava, su ve toprak. Klasik geleneksel tıpta bu dört unsur, sıcaklık-soğukluk ve kuruluk-nemlilik niteliklerinin ikişerli birleşiminden oluşur: ateş kuru-sıcak, hava nemli-sıcak, su nemli-soğuk, toprak kuru-soğuktur. Bedendeki karşılıkları sırasıyla safra, kan, balgam ve sevdadır.
Mizacıma göre beslenmek ne demek?
Temel ilke "zıddıyla denge"dir: bedende baskın olan keyfiyet, karşıt tabiattaki gıdalarla dengelenmeye çalışılır. Buradaki sıcak ve soğuk kavramları gıdanın servis sıcaklığını değil, geleneksel sınıflandırmadaki tabiatını anlatır. Tanı konmuş bir hastalığın diyet tedavisinin yerine geçmez.
GETAT uygulamalarını kimler yapabilir?
Yönetmeliğe göre uygulamalar, yalnızca Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş ünite ve uygulama merkezlerinde, ilgili sertifikalı eğitimi tamamlamış tabip ve diş tabipleri tarafından yapılabilir.
Geleneksel tıp uygulamaları ilaç tedavisinin yerine geçer mi?
Hayır. Yönetmelik, bu uygulamaların kanıta dayalı tıbbın yerine geçecek şekilde sunulmasını ve hastanın gerekli tedaviye erişimini geciktirecek biçimde kullanılmasını açıkça yasaklar.
Dr. Ecz. Fidan Pesen Özdoğan
Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi mezunu. Gazi Üniversitesi Eczacılık Fakültesi'nde fitoterapi yüksek lisansı yaparak Uzman Eczacı unvanını aldı. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp (GETAT) Anabilim Dalı'nda doktorasını tamamladı; Türkiye'de bu alanda verilen ilk bilim doktoru unvanı bu çalışmayla geldi. Geleneksel Uygur tıbbı kaynaklarını aslından okuyabilmek için Uygurca ve Osmanlı Türkçesi öğrendi. Doğal Markam markasının bitkisel formülasyonlarını tasarlıyor.
İlgili sayfalar
Sorumluluk reddi. Bu sayfadaki bilgiler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi teşhis, tedavi ya da reçete yerine geçmez, herhangi bir ürün için sağlık beyanı oluşturmaz. Bitkisel ürünler ve takviye edici gıdalar hastalıkları önleme, tedavi etme veya iyileştirme amacıyla kullanılamaz. Kullandığınız ilaçlar, gebelik, emzirme, kronik hastalık ve planlanmış ameliyat durumlarında hekiminize ve eczacınıza danışın.