Uçucu yağ nedir?
Uçucu yağ, aromatik bitkilerin çiçek, yaprak, kabuk, kök veya meyvesinden genellikle su buharı damıtmasıyla elde edilen, oda sıcaklığında buharlaşabilen yoğun bitkisel özüttür. Bitkinin kokusunu taşıyan bileşiklerin yüzlerce katı konsantre hâlidir; bu yüzden damla damla ve mutlaka seyreltilerek kullanılır.
Adındaki "yağ" kelimesi yanıltıcıdır: uçucu yağlar kimyasal olarak gerçek yağ (trigliserit) değildir. Terpen, aldehit, ester, fenol gibi küçük moleküllü uçucu bileşiklerden oluşurlar. Bir kâğıda damlatıldığında zeytinyağı gibi kalıcı leke bırakmaz, buharlaşıp gider.
Bir kilogram uçucu yağ için gereken bitki miktarı türe göre onlarca hatta yüzlerce kilograma çıkabilir. Konsantrasyonun ve fiyatın sebebi budur.
Uçucu yağ ile sabit yağ arasındaki fark
Bu ikisinin karıştırılması, aromaterapide en sık yapılan ve en riskli hatadır.
| Uçucu yağ | Sabit (taşıyıcı) yağ | |
|---|---|---|
| Örnek | Lavanta, çay ağacı, nane, biberiye | Jojoba, badem, argan, üzüm çekirdeği |
| Elde edilişi | Su buharı damıtması, narenciyede soğuk pres (kabuktan) | Tohum ve çekirdekten soğuk pres |
| Yapısı | Uçucu küçük moleküller | Trigliserit, yani gerçek yağ |
| Kâğıtta | Buharlaşır, kalıcı leke bırakmaz | Kalıcı yağ lekesi bırakır |
| Cilde doğrudan | Hayır. Mutlaka seyreltilir | Evet, tek başına kullanılabilir |
| Kullanım miktarı | Damla ile ölçülür | Mililitre ile ölçülür |
Doğru seyreltme oranları
Seyreltme, uçucu yağın taşıyıcı yağ içindeki yüzdesidir. Pratikte 10 ml taşıyıcı yağa 2 damla uçucu yağ yaklaşık %1 eder.
| Kullanım | Oran | 10 ml taşıyıcıya | 30 ml taşıyıcıya |
|---|---|---|---|
| Yüz bakımı | %0,5-1 | 1-2 damla | 3-6 damla |
| Günlük vücut bakımı | %1-2 | 2-4 damla | 6-12 damla |
| Bölgesel masaj (yetişkin) | %2-3 | 4-6 damla | 12-18 damla |
| Hassas cilt | %0,5 | 1 damla | 3 damla |
| Gebelik ve emzirme | en fazla %1, uzman görüşüyle | 1-2 damla | 3-6 damla |
| Çocuk | ayrı bir uzmanlık konusu | Yaşa ve yağa göre değişir; kendi başınıza uygulamayın | |
Yeni bir uçucu yağ karışımını ilk kez kullanmadan önce, seyreltilmiş hâlini kol içine veya kulak arkasına küçük bir alana uygulayıp 24 saat bekleyin. Kızarıklık, kaşıntı veya yanma olursa kullanmayın.
Sık kullanılan uçucu yağlar
Aşağıdaki tablo geleneksel kullanım alanlarını ve dikkat edilmesi gereken noktaları özetler; bir tedavi önerisi değildir.
| Yağ | Latince adı | Geleneksel kullanım alanı | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Lavanta | Lavandula angustifolia | Rahatlama, cilt bakımı | Genellikle iyi tolere edilir |
| Çay ağacı | Melaleuca alternifolia | Cilt ve tırnak bakımı | Seyreltilmeden kullanılmaz, oksitlenmişi tahriş eder |
| Nane | Mentha piperita | Serinletici, baş ve boyun bölgesi masajı | Küçük çocuklarda ve yüz bölgesinde kullanılmaz |
| Biberiye | Rosmarinus officinalis | Saç derisi ve dolaşım | Gebelikte önerilmez |
| Okaliptus | Eucalyptus globulus | Solunum yolu ferahlığı | Küçük çocuklarda kullanılmaz |
| Kekik | Thymus vulgaris | Temizleyici karışımlar | Güçlü tahriş edici, çok düşük oranda |
| Limon | Citrus limon | Ferahlatıcı, ortam kokusu | Fototoksik: uygulanan bölge güneşe çıkarılmaz |
| Portakal | Citrus sinensis | Rahatlatıcı ortam kokusu | Narenciye grubunda ışığa duyarlılık |
| Adaçayı | Salvia officinalis | Ağız ve boğaz bakımı | Gebelikte ve emzirmede önerilmez |
Doğal Markam uçucu yağ hattındaki ürünleri mağazadan inceleyebilir, hangisinin size uygun olduğunu Fidan'ın Asistanı ile belirleyebilirsiniz.
Kullanım yolları
Difüzör ve ortam kokusu
En güvenli kullanım yoludur. Oda büyüklüğüne göre 3-6 damla yeterlidir. Aralıksız değil, 30-60 dakikalık aralarla çalıştırın ve odayı havalandırın. Bebek, küçük çocuk, gebe, astımlı veya evcil hayvan bulunan ortamlarda dikkatli olun; kediler bazı uçucu yağlara karşı özellikle hassastır.
Buhar
Sıcak suya 1-2 damla; gözler kapalı, yüz mesafesi korunarak. Astım ve solunum hassasiyeti olanlarda önerilmez.
Masaj
Yukarıdaki tablodaki orana göre taşıyıcı yağla seyreltilir. Açık yara, egzama ve güneş yanığı olan bölgelere uygulanmaz.
Banyo
Uçucu yağ suda çözünmez; doğrudan küvete damlatmak cildin üzerinde yoğun damlacıklar hâlinde durmasına ve tahrişe yol açar. Önce bir miktar taşıyıcı yağ veya çözündürücüyle karıştırın.
Uzman gözetimi olmadan ağızdan alınmaz. Birkaç damlası bile mide ve yemek borusu mukozasında tahrişe yol açabilir. Ayrıca göze, kulak içine ve mukozalara uygulanmaz.
Güvenlik ve saklama
Fototoksisite
Bergamot, limon, misket limonu ve acı portakal gibi soğuk presle elde edilen narenciye yağları, cilde uygulandıktan sonra güneş görürse kalıcı lekelenmeye yol açabilir. Uygulanan bölgeyi en az 12 saat güneşten koruyun ya da bu yağları yalnızca difüzörde kullanın.
Gebelik, emzirme ve çocuklar
Gebelikte pek çok uçucu yağın güvenliği yeterince araştırılmamıştır; bir kısmı ise sakıncalıdır. Bebek ve küçük çocuklarda kullanım ayrı bir uzmanlık konusudur, yetişkin oranları uygulanmaz.
Saklama
Uçucu yağlar ışık, ısı ve oksijenle bozulur. Koyu renkli cam şişede, ağzı sıkıca kapalı, serin ve karanlık yerde saklayın. Plastik kapları eritebilirler. Oksitlenmiş yağ tahriş edicidir; kokusu keskinleşen, rengi koyulaşan yağı ciltte kullanmayın. Çocukların ulaşamayacağı yerde tutun.
Etiketten kontrol edin
- Bitkinin Latince adı yazıyor mu? ("Lavanta" yetmez; Lavandula angustifolia ile Lavandula latifolia farklıdır.)
- Elde edilme yöntemi ve kullanılan bitki kısmı belirtilmiş mi?
- Şişe koyu cam mı, damlalıklı mı?
- Parti numarası ve son kullanma tarihi var mı?
- "%100 saf uçucu yağ" ifadesi ile "aroma yağı" aynı şey değildir.
Sık sorulan sorular
Uçucu yağ nedir?
Aromatik bitkilerden çoğunlukla su buharı damıtmasıyla elde edilen, oda sıcaklığında buharlaşabilen çok yoğun bitkisel özüttür. Kimyasal olarak gerçek yağ değildir; terpen ve benzeri küçük uçucu moleküllerden oluşur. Bu yüzden mutlaka seyreltilerek kullanılır.
Uçucu yağ ile sabit yağ arasındaki fark nedir?
Uçucu yağ (lavanta, çay ağacı) damıtmayla elde edilir, buharlaşır ve cilde doğrudan sürülmez. Sabit yağ (jojoba, badem, argan) tohumdan preslenir, gerçek yağdır, kalıcı leke bırakır ve tek başına kullanılabilir. Sabit yağlar aynı zamanda uçucu yağların taşıyıcısıdır.
Uçucu yağ nasıl seyreltilir?
Pratik kural: 10 ml taşıyıcı yağa 2 damla uçucu yağ yaklaşık %1 eder. Yüz için %0,5-1, günlük vücut bakımı için %1-2, bölgesel masaj için %2-3 uygundur. Hassas ciltte %0,5'i aşmayın.
Uçucu yağ içilir mi?
Uzman gözetimi olmadan hayır. Uçucu yağlar çok konsantredir; birkaç damlası bile mide ve yemek borusu mukozasında tahrişe yol açabilir. Göze, kulak içine ve mukozalara da uygulanmaz.
Limon yağını sürüp güneşe çıkabilir miyim?
Hayır. Soğuk presle elde edilen narenciye yağları fototoksiktir; uygulanan bölge güneş görürse kalıcı lekelenme oluşabilir. Uygulama sonrası en az 12 saat o bölgeyi güneşten koruyun veya bu yağları yalnızca difüzörde kullanın.
Uçucu yağlar nasıl saklanır?
Koyu renkli cam şişede, ağzı sıkıca kapalı, serin ve karanlık yerde. Işık, ısı ve oksijenle bozulurlar; oksitlenmiş yağ tahriş edicidir. Plastik kapları eritebildikleri için plastikte saklanmaz. Çocukların ulaşamayacağı yerde tutulur.
Dr. Ecz. Fidan Pesen Özdoğan
Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi mezunu. Gazi Üniversitesi Eczacılık Fakültesi'nde fitoterapi yüksek lisansı yaparak Uzman Eczacı unvanını aldı. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp (GETAT) Anabilim Dalı'nda doktorasını tamamladı; Türkiye'de bu alanda verilen ilk bilim doktoru unvanı bu çalışmayla geldi. Geleneksel Uygur tıbbı kaynaklarını aslından okuyabilmek için Uygurca ve Osmanlı Türkçesi öğrendi. Doğal Markam markasının bitkisel formülasyonlarını tasarlıyor.
İlgili sayfalar
Sorumluluk reddi. Bu sayfadaki bilgiler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi teşhis, tedavi ya da reçete yerine geçmez, herhangi bir ürün için sağlık beyanı oluşturmaz. Bitkisel ürünler ve takviye edici gıdalar hastalıkları önleme, tedavi etme veya iyileştirme amacıyla kullanılamaz. Ürün seçimi ve kullanımı hakkında WhatsApp destek hattımızdan ekibimize ulaşabilirsiniz.