Havlıcan

Havlıcan nedir, ne işe yarar?

Havlıcan kimlik bilgileri

Botanik türleri

Havlıcan (Alpinia officinarum Hance), zencefilgiller (Zingiberaceae) familyasının Alpinia L. cinsi içinde yer alır. Yaklaşık 230 türü bulunan Alpinia cinsi, Asya ve Pasifik bölgelerinin tropik ve subtropik iklime sahip kesimlerinde yetişir ve zencefilgiller familyasının en büyük, en yaygın ve taksonomik olarak en karmaşık cinsini oluşturur.^1-2 Havlıcan, zencefilgiller familyasında bulunan ve tıbbi özellikleri ayrıntılı şekilde belgelenmiş zerdeçal (Curcuma longa) ve zencefil (Zingiber officinale) gibi önemli tıbbi bitkilerle aynı familyaya aittir.³ Bu cinse ait bitkilerin uzun rizomları (köksapları) vardır. Gövdeleri, muz ağacındaki gibi sık bir şekilde uzun kıvrık yapraklarla donatılmıştır. Havlıcanın Çin'de 46 farklı botanik türünün bulunduğu belgelenmiştir.⁴ Havlıcana küçük galangal veya Çin zencefili de denmektedir. Havlıcandan (Alpinia officinarum Hance) başka yaygın olarak bulunan Alpinia botanik türlerine; A. caerulea (Avustralya yerli zencefili), A. conchigera (küçük Alpinia), A. galanga (büyük galangal), A. malaccensis, A. calcarata, A. melanocarpa (siyah meyveli Alpinia) ve A. purpurata (kızıl zencefil) örnek verilebilir.^1-5 Havlıcan, Alpinia galanga (büyük galanga), Kaempferia galanga, Cyperus longus ve diğer Alpinia türleri ile karıştırılmamalıdır.^6-7

İngilizce adları

Galanga, galangal, Chinese galangal, lesser galangal, Chinese ginger, China root, East India root, India root, East India catarrh root, gargaut, colic root, catarrh root⁶

Terapide kullanılan kısımları

Bitkinin toplanıp kurutulmuş rizomları (köksapları) (Rhizoma Alpiniae Officinari)^6,8

Kimyasal bileşenleri

Uçucu yağlar: Havlıcan rizomlarının içerdiği uçucu yağlarının belli başlıları seskiterpen hidrokarbonlar ve seskiterpen alkollerdir.⁶

Diarilheptanoidler: Havlıcanın temel aktif bileşenleri olan diarilheptanoidler; lineer diarilheptanoidler, siklik diarilheptanoidler, dimerik diarilheptanoidler veya flavonol kısım içeren diarilheptanoidler ve spesifik diarilheptanoidler şeklinde kategorize edilebilir.⁹ Yeni izole edilen bileşenlere alpinin A, offisinaruminan A, offisinaruminan B ve ofisinin A diarilheptanoidleri örnek olarak gösterilebilir. Kimyasal açılımları ile ifade edilirse bazı diarilheptanoidler; 7-(4"-hydroxy-3"-methoxy-phenyl)-1-phenyl-3,5-heptadione; 5-hydroxy-7-(4"-hydroxyphenyl)-1-phenyl-3-heptenone; 5-methoxy-7-(4"-hydroxy-3"-methoxyphenyl)-1-phenyl-3-heptenone; 7-(4"-hydroxyphenyl)-1-phenyl-4-en-3-heptanone; 5- methoxy-1,7-diphenyl-3-heptanone; 5-methoxy-7-(4"-hydroxy-phenyl)-1-phenyl-3-heptenone; octahydrocurcumin, (3 R,⁵ R)-1-(4-hydroxyphenyl)-7-phenylheptane-3,5-diol ve trans,-trans-1-(3'-methoxy-4' -hydroxyphenyl)-7-phenyl-5-ol-4,6-dien-3-heptanone bileşenlerinden oluşur.^1-4,6,8-17

Flavonoidler: Yüksek konsantrasyonlarda özellikle galangin, galangin-3-methileter ve kaempferid gibi bileşenlerden oluşur.^1-4,6,8-17

Fenilalkanonlar: Gingerol.^1-4,6,8-17

Diğer bileşenler: Nişasta ve tanenler.^1-4,6,8-17

Farmakope ve monografiler

Gruenwald et al. (2000)⁶, Alman Komisyon E (1998)¹⁸. Khan & Abourashed (2010)⁷ monografı farklı bir botanik tür olan büyük galangal (A. galanga L.) bitkisininin monografını hazırlamıştır.

Botanik özellikleri ve yetiştiği yerler

Anayurdunun Güney Çin'in Hainan ve Guang-dong vilayetleri gibi tropik ve subtropik bölgeleri olduğu tahmin edilen havlıcan (A. officinarum Hance) çok yıllık ve otsu bir bitkidir.^4,6,14-16,19 Ortaçağlarda Hindistan ve Arabistan üzerinden Avrupa'ya getirildiği düşünülmektedir.⁶ Günümüzde Hindistan, Güney Çin, Vietnam, Tayland ve Tayvan'da yoğun olarak kültür yetiştiriciliği yapılmaktadır.^4,14-16,19 Görünüm olarak zambak bitkisine benzer.⁶ Koyu kızılımsı kahverengi silindirik köksapları 1-2 cm yarıçapında ve 3-6 cm uzunluğundadır. Mat bir renge sahip köksapları sert ve sağlam yapılı olup merkez kesimlerinde koyulaşır. 1.5 m'ye kadar boylanabilen gövdesi yaprak haznelerinin izlerinden oluşan kısa aralıklı yuvarlak halkalardan oluşur. Dar ve uzun mızraksı yaprakları orkideye benzeyen beyaz ve kan kırmızısı çiçeklere sahiptir. Havlıcan keskin ve baharatlı bir tat ve aromaya sahiptir. Aromatik kokusu hemen hemen zencefili andırır.⁶ Çin'den sonra Hindistan en büyük havlıcan ihracatçısı konumundadır. Hong Kong, havlıcan ticaret ve dağıtımının merkezidir.

Tarihsel ve geleneksel kullanımı

Havlıcanın üyesi olduğu Alpinia cinsi adını egzotik bitkiler uzmanı olan İtalyan botanikçi Prospero Alpini'den almaktadır. Avrupa dillerinde havlıcan için kullanılan galangal kelimesi ise Çince'de havlıcanın "Liang-tiang" şeklinde söylenişinin Arapçada galangal şeklinde ağız değişikliğine uğraması yoluyla türetilmiştir.²⁰ Havlıcan bir baharat bitkisi olarak Avrupa ve Çin'de 1,000 yılı aşkın bir zamandır kullanılmaktadır.¹⁶ Havlıcan rizomları Çin halk tıbbında antienflamatuar, antioksidan, antiartiritik, antispazmodik, analjezik, antiproliferatif, antikanser, midevi, karminatif (gaz giderici) ve antiemetik etkileri nedeniyle kullanılmaktadır.^4,8,13-15 Güneydoğu Asya oryantal halk tıbbında epigastrik mide ağrılarının tedavisinde, gastrit, gastrik ve düodenal ülser, gastroenterit, bulantı, gaz giderici olarak, hazımsızlık, öksürük ve bronşitte, soğuk algınlığında, dolaşım sistemini güçlendirip canlandırmakta, şişkinliklerin azaltılmasında; özellikle Tayland'da bulaşıcı akne, çıban ve piyodermit gibi piyojenik hastalıklarda; halkalı tenyaların düşürülmesinde, iştah açıcı olarak, zührevi hastalıklarda, karaciğer ve safra kesesi hastalıklarında kullanılmaktadır.^{6,9,12,16-17,19}

Farmakolojik özellikleri ve endikasyonları

Alman Komisyon E monografisi havlıcan köksaplarının iştahsızlık ve hazımsızlık şikayetlerinde kullanılmasını uygun görmektedir.¹⁸ Havlıcan rizomlarının içerdiği türlü fitokimyasalların antitümör, antikanser, antiülser, antibakteriyel, antifungal, antioksidan, antidiyaral, antispazmodik, hipolidipidemik, antiemetik, antiparazidik, antigenotoksik, immünostimülan, antitrombotik, antalgik, kolagog, antiproliferatif, hepatoprotektif, antinosiseptif, antihepatotoksik, antienflamatuar; prostaglandin, lökotrien biyosentezlerini, pankreatik lipaz, 5 alfa-redüktaz ve nitrik oksit üretimini önleyici etkileri klinik deneylerde, in vivo ve in vitro bildirilmiştir.^{3-4,10-11,15-16,19} Havlıcan rizomları üzerinde yapılan farmakolojik ve kimyasal incelemelerde önemli üç kimyasal bileşenden sözedilmektedir: flavonoidler, glikozidler ve diarilheptanoidler.¹⁹ Örnek olarak 1,8-sineol, metil sinnamat, alfa-kadinen, galangin, 3-O-metil galangin, kaempferid, alpinin, galangol ve bazı diarilheptanoidler biyoaktif bileşenler olarak öne çıkmaktadır.¹³ Bir flavonoid olan galanginin antiklastojenik, antimutajenik, antioksidatif ve serbest radikal yok edici ve metabolik enzimleri modüle edici aktiviteleri bildirilmiştir. 3-O-metil galangin bileşeninin pankreatik lipazı önleyici bir ajan olarak hipolipidemik etkisi bildirilmiştir.¹³ Diarilheptanoidlerin; antitrombotik, antitümör, antibakteriyel, antioksidan, antiproliferatif, antiemetik, antihepatotoksik ve antienflamatuar etkilerinin olduğu bilinmektedir.^4,12 Diarilheptanoidler bileşenlerinin mide ülserinden sorumlu olan Helicobacter pylori'ye karşı güçlü antibakteriyel etkiye sahip olduğu gösterilmiştir.⁴ Galangin flavonoid bileşeninin kuersetin ve baikalin gibi diğer flavonoidlerle birlikte beta-laktam-dirençli S. aureus bakterisine karşı in vitro etkili olduğu gösterilmiştir.¹⁹ 7-(3,4-dihydroxyph enyl)-1- (4-hydroxy-3-methoxyph en yl)-4-en-3-heptanon diarilheptanoid bileşeninin HepG², MCF-7 ve SF-268 gibi insan tümör hücrelerine karşı sitotoksik etkisi kanıtlanmıştır.¹² Havlıcan akut ve kronik arterit tedavisinde ve koruma amaçlı olarak kullanılabileceği sıçanlar üzerinde yapılan deneylerde gösterilmiştir.⁸

Yan etki, kontrendikasyon, toksisite ve ilaç etkileşimleri

Havlıcan güvenli bir bitkidir. Bilimsel literatürde herhangi bir kontraendikasyon, yan etki veya toksik etki belirtilmemektedir.⁶ Deneysel çalışmalar havlıcanın metabolizma tarafından çok iyi tolere edildiğini ortaya koymaktadır. 3-4,10-11,15-16,19 Hamileler, emzikli anneler ve küçük çocukların normal dozlarda tıbbi bitki olarak kullanımında yan etkisine dair herhangi bir bilimsel veri bulunmamaktadır. Bununla birlikte normal dozlarda gıda takviyesi olarak tüketildiğinde herhangi bir kontraendikasyonu ve yan etkisi bildirilmemiştir. Havlıcanın bitki-ilaç etkileşimine dair literatür taramasında hiçbir bilgiye rastlanmamıştır.⁶ Bitkinin besinlerle veya diğer tıbbi bitkilerle herhangi bir etkileşimi de bildirilmemiştir.⁶

Havlıcan içeren Doğal Markam ürünleri

Dr. Ecz. Fidan Pesen Özdoğan'ın formülasyonlarıyla üretilen ve havlıcan içeren ürünler:

• FP PHARMA Havlicanlı Karışık Bitki Çayı 007 AIÇ 30 Gr

Bana uygun olanı bul Tüm ürünler

Bu liste, ürünün içeriğinde bu bitkinin bulunduğunu belirtir; yukarıda aktarılan literatür bulgularının ürüne ait bir etki iddiası olduğu anlamına gelmez.

Sık sorulan sorular

Kaynakça