Civanperçemi

Civanperçemi nedir, ne işe yarar?

Civanperçemi kimlik bilgileri

Bilimsel sınıflandırması

Botanik Türü: Achillea millefolium L.

Botanik türleri

Ortak ismi civanperçemi olan Achillea cinsinin 85 farklı türü bulunur. Örneğin, A. ageratifolia (Balkan veya Yunan civanperçemi), A. aegyptiaca (Mısır civanperçemi), A. ageratum (tatlı civanperçemi), A. lanulosa (beyaz civanperçemi). Achillea millefolium L.'nin A. borealis, A. californica ve A. chitralensis örneklerindeki gibi pek çok alt türü bulunabilir.^1-2

Diğer adları

Civan otu, perçem otu, binbir yaprak otu, yara otu, akbaşlı, kandil çiçeği, haydut çiçeği^3-4

İngilizce adları

Yarrow, common yarrow, noble yarrow, yarroway, allheal, cammock, gordaldo, nosebleed plant, bloodwort, old man's pepper, band man's plaything, devil's nettle, devil's plaything, sanguinary, milfoil, millefoil, millefolium, knight's milfoil, soldier's woundwort, stanchgrass, thousand-leaf, thousand-seal, thousand weed, carpenter's weed, staunchweed^1,5,6-7

Terapide kullanılan kısımları

Bitkinin çiçeklenme döneminde toplanıp kurutulmuş toprak üstü kısımları (Herba millefolii)^5-12

Kimyasal bileşenleri

Uçucu yağlar (%0.2-1): Yoğun olarak azulen (%0.51), kamazulen (en çok %40), alfa pinen (maksimum %5), beta pinen (en fazla %23), borneol, terpineol, terpinen-4-ol, 1,8-sineol (en fazla %10), bornil asetat, kafur (%20'ye kadar), sabinen, isoartemisia keton (maksimum %8), ökaliptol, limonen, eser miktarda bir monoterpen olarak alfa thujon, bir seskiterpen olarak karyofilen (en çok %10), aşilisin, aşilin, millefin ve seskiterpen laktonlarından millefolid, desaetilmatrikarin, kostunolid ve lökodin. Civanperçeminin uçucu yağ bileşenleri türlere göre değişebilir. Hakiki civanperçemi (A. millefolium) gibi bazı heksaploid türlerde kamazulen bulunmaz. Oysa A. lanulosa ve A. collina gibi yakın tetraploid türlerin uçucu yağlarında %50'ye kadar azulen bulunur.^5-7,9

Asitler: Alanin, aspartik asit, glutamik asit, histidin, lösin, lisin, prolin ve valin gibi amino asitler; linoleik, miristik, oleik, palmitik ve stearik asit gibi yağ asitleri; askorbik asit, kafeik asit, folik asit, salisilik asit ve sukkinik asit gibi diğer asitler.^5-7,9

Alkaloid ve bazlar: L-stachidrin (pirolidin) ve L-hidrostachidrin (betonisin) gibi betainler; trigonellin (piridin) ve kolin gibi bazlar içerir.^5-7,9

Flavonoidler: Rutin, apigenin, luteolin, kastisin, artemetin, izohamnetin, swertisin, visenin 2 ve 3, şaftozid gibi serbest veya flavonol glikozitleri.^5-7,9

Tanenler (%3-4): Yoğunlaşmış veya hidrolizlebilir tanenler.^5-7,9

Diğer bileşenler: Arabinoz, galaktoz, dekstroz, dulsitol, glukoz, inositol, maltoz, manitol ve sukroz gibi şekerler; beta stesterol ve bunların asetatları gibi steroller; reçine, kumarinler (%0.35), saponinler, ve bilinmeyen siyanogenetik bileşen.^5-7,9

Farmakope ve monografiler

Alman Komisyon E (1998)⁸, WHO (2009)⁹, British Pharmacopoeia (2009)¹⁰, Ph Eur (2007)¹¹, ESCOP (2003)¹²

Botanik özellikleri ve yetiştiği yerler

Çeşitli civanperçemi (A. millefolium) alt türleri genellikle doğu, kuzeydoğu ve orta Avrupa ve İsviçre Alplerinin güney eteklerinden Balkanlara kadar geniş bir alanda farklı bölgelerde yabani olarak yetişir.⁵ Günümüzde kuzey yarımkürenin ılıman bölgelerine yayılmış olup kültürü yapılmaktadır.⁹ Krizantem ve papatyanın yakın bir türüdür.¹³ Türkiye florasında yaklaşık 42 türü yetişir ve bunun 23'ü endemiktir.^14-15 Anadolu'da bulunan yerel civanperçemi türleri ekonomik bitkiler listesinin en başında gelen bitkilerdendir.¹⁴ Civanperçemi 10 cm ile 1.5 m arasında bir uzunluğa sahip çok yıllık otsu ve bir veya birden çok köksaplı tüylü gövdeler şeklinde büyüyen bir bitkidir. Mızraksı yaprakları 5-20 cm uzunluğa sahip olup çeşitli derecelerde tüylülük gösterir. Gövdede spiral bir düzen içinde bulunurlar. Çiçekleri beyaz, pembe veya soluk eflatun renklidir ve yoğun kümeler şeklinde salkımlar oluştururlar. 1.5-2 mm uzunluğunda meyveleri vardır.⁵ Civanperçemi yol ve tarla kenarlarında, çayırlarda, kuru ve güneş gören dağ ve tepe eteklerinde düşük veya 3500 m'ye kadar yüksek rakımlarda yetişebilir. Bitki güneşli ve sıcak iklimlerde Mayıs-Eylül arası çiçeklenir ve susuzluğa karşı çok dayanıklıdır. Bitkinin hafif acımsı şekerli bir tadı vardır. Süs bitkisi olarak tüm dünyada yaygın bir şekilde yetiştirilir. Yabani bir bitki türü olarak son derece istilacı olabilir. Fakat suyu iyi süzülmemiş topraklarda yetiştirilirse kökleri küflenip çürüyebilir.^1-2,13

Tarihsel ve geleneksel kullanımı

Civanperçemi Latince botanik ismini (Achillea millefolium) Yunan mitolojisinde Truva Savaş'ında yaralanan askerlerinin kanamalarını bu bitkiyi kullanarak durduran Achilles adlı komutandan almıştır.¹³ Kuzey Irak'ta yapılan arkeolojik kazılar Neandertal insanının 40,000-60,000 yıl önce civanperçemini kullandığını göstermektedir. Civanperçemi özellikle 17. yy.'da gıda olarak yaygın bir kullanıma sahipti. Genç yaprakları ıspanak gibi pişirilir veya çorbalarda kullanılırdı. Kurutulan yaprakları yemeklerde baharat olarak kullanılır.² Halk tıbbında hemoroid kanamalarında, amenore gibi menstrual (adet ile ilgili) rahatsızlıklarda, safra artırıcı olarak, laksatif olarak, sindirime yardımcı olarak tükrük salgısını ve mide asitini artırmada, mide ve menstrual kramplarda bağırsak ve rahim kaslarını gevşetici olarak, uykusuzluk ve anksiyetede sadatif olarak, kanamaları durdurucu ve yaraların tedavisinde, ve öksürük tedavisinde, jinekolojik hastalıklarda, kardiyolojik hastalıklarda ve varisli damarların tedavisinde kullanılır.^5,13 Civanperçeminin tonik, gaz giderici, kurt dökücü, ateş düşürücü, ishalde, esansiyel yüksek tansiyonda, antispazmodik, astrenjan, dahili ve harici olarak hemostatik (kanamayı kesici), iştah arttırıcı, şişkinlik ve mide kramplarını giderici, idrar yolları antiseptiği ve yaraları iyileştirici olarak kullanılmaktadır. Kanser tedavisinde de kullanılır.⁶ Anadolu halk tıbbında iştah açıcı, yaraları iyileştirici, diüretik (idrar sökücü), gaz giderici, adet düzenleyici¹⁵ ve arttırıcı, karın ağrılarında, ishalde ve karın şişkinliğinde kullanılır.¹⁴

Farmakolojik özellikleri ve endikasyonları

Alman Komisyon E civanperçemini iştahsızlık, dispeptik (sindirim güçlüğü) şikayetlerde, karaciğer ve safra kesesi hastalıklarında kullanılmasını uygun görmektedir.⁸ Bitkinin modern dünyada iştahsızlık, hazımsızlık, mide yanması, idrar söktürücü, amenore (düzensiz adet görme), hemoroid (basur), analjezik (ağrı kesici), antifilojistik (iltihap azaltıcı), tansiyon düşürücü (antihipertansif), kan temizleyici, koleretik (karaciğer safrası arttırıcı), gastrit ve ülser tedavisinde, terletici (diyaforetik), astrenjan (doku büzücü ve kanamayı durdurucu), tonik (vücudu güçlendirici), ishal, basur (hemoroid), kolagog (safra ifrazatını arttırıcı), adet sancıları ve ağrıları, kas spazmları, enflamasyon (iltihaplar), yüksek ateş, kanamayı durdurucu ve yaraları iyileştirici olarak kullanılmaktadır.^2,7,13 Civanperçeminin karaciğerden safra ifrazatını arttırıcı etkisi içerdiği doymamış yağ asitleri, guaianolid ve germakranolid bileşenlerinden kaynaklanmaktadır. Azulen, proazulen ve sineol gibi uçucu yağ bileşenleri nedeniyle spazmolitik ve antibiyotik etkiye sahiptir. Özellikle proazulen ve aşilin bileşenleri antiödem ve antienflamatuar etki gösterir. Civanperçeminin uçucu yağlarının antimikrobiyal ve antioksidan etkileri sıçanlar üzerinde in vitro incelenmiştir. Ökaliptol, kafur, alfa terpinol, beta pinen ve borneol bileşenlerinin uçucu yağın %60.7'sini oluşturduğu tespit edilmiş ve uçucu yağların güçlü bir şekilde difenilpikrilhidrazil radikilini azalttığı ve hidroksil radikal yokedici etkiye sahip olduğu gözlemlenmiştir. Uçucu yağ metanol ekstresinin çeşitli bakteri ve mantarlara karşı antimikrobiyel etki gösterdiği tespit edilmiştir. Antibakteriyel ve antifungal etkileri nedeniyle yaraları iyileştirici ve enfeksiyonlara karşı koruyucu özellikleri vardır.¹⁵ Civanperçeminin 15 farklı türünün antioksidan etkilerinin sınandığı bir çalışmada bütün türlerin oksidatif hasarlara karşı flavonoid ve fenolik bileşenlerden kaynaklanan güçlü bir antioksidan ve hepatoprotektif (karaciğeri koruyucu) etkiye sahip olduğu bildirilmiştir.^6,14 Civanperçeminin, kastisin flavonoidi ve aşimilik asit seskiterpenlerinden dolayı antitümör ve gastrik mukozayı koruyucu özelliği nedeniyle antiülser, östrojenik ve spazmolitik etkilere sahip olduğu gösterilmiştir.⁶ İçerdiği tanenlerden kaynaklanan astrenjan özelliği nedeniyle ishal, bilhassa mukus ishali, hemoroid, şiddetli adet, menopoz ağrıları ve ateş basması ve idrar kesesini büzücü özelliğiyle altını ıslatanlarda çok güçlü etkilere sahiptir. Terpinen-4-ol bileşeninin diüretik özelliklere sahip olduğu gösterilmiştir. Civanperçeminin aynı zamanda merkezi sinir sistemi depresanı olduğu, hipotansif (tansiyon düşürücü) etkiye sahip olduğu ve vücut ısısını düşürdüğü (antipiretik) gösterilmiştir.⁷ Civanperçeminin içerdiği bazı ortak bileşenlerden dolayı mayıs papatyasının gösterdiği etkilere benzer etkilere sahip olduğu söylenebilir.⁵

Yan etki, kontrendikasyon, toksisite ve ilaç etkileşimleri

Civanperçeminin normal dozlarda, besin, baharat veya tıbbi bitki olarak kullanımı son derece güvenlidir. Farmakope ve monografilerin hiçbirisi herhangi bir kontraendikasyon veya toksik etki belirtmemektedir. Normal dozlarda gıda olarak tüketildiğinde herhangi bir kontraendikasyonu, yan etkisi ve zehirliliği yoktur. Hamile, emzikli anneler ve küçük çocuklar tarafından da normal dozlarda, besin, baharat veya tıbbi bitki olarak kullanımında yan etkisine dair herhangi bir bilimsel veri bulunmamaktadır. Tıbbi bitkiseller, doğal oldukları için çok daha az yan etkiler gösterirler. Dolaysıyla genellikle tıbbi bitkilerin doğal besin olarak ve gıdalarla tüketimi çoğu kez son derece güvenlidir. Civanperçemi bitkisinin toprak üstü kısmı ve bitkiden elde edilen preparatların hiçbir ilaç ile etkileşimi yoktur. İlaç-ilaç veya bitki-ilaç etkileşimine dair literatür taramasında hiçbir bilgiye rastlanmamıştır. Civanperçeminin besinlerle veya diğer tıbbi bitkilerle herhangi bir etkileşimi de bildirilmemiştir.¹⁶

Civanperçemi içeren Doğal Markam ürünleri

Dr. Ecz. Fidan Pesen Özdoğan'ın formülasyonlarıyla üretilen ve civanperçemi içeren ürünler:

• FP PHARMA Civan Perçemi Kekikli Karışık Bitki Çayı 062 S-RZ 30 Gr

Bana uygun olanı bul Tüm ürünler

Bu liste, ürünün içeriğinde bu bitkinin bulunduğunu belirtir; yukarıda aktarılan literatür bulgularının ürüne ait bir etki iddiası olduğu anlamına gelmez.

Sık sorulan sorular

Kaynakça