Avokado

Avokado nedir, ne işe yarar?

Avokado kimlik bilgileri

Bilimsel sınıflandırması

Botanik Türleri: Persea americana Mill.

Terapide kullanılan kısımları

Kurutulmuş veya taze yaprakları (Folium Perseae) ve çekirdekli tüm meyvesi (Fructus Perseae)^1-2

Kimyasal bileşenleri

Avokado yaprağı: %3.1 oranında bulunan uçucu yağın %95'i estragol ve %5'i de anetol içerir.²

Avokado meyvesi: Toplam olarak %4-40 oranında sabit yağlar içerir. Yetiştiği iklim, mevsim ve bölgeye göre farklılıklar gösterse de genellikle ortalama %16 oranında sabit yağ bulunur. Avokado yağı yoğun miktarda oleik asit gliseridleri ve ayrıca palmitik asit, palmitoleik asit ve linoleik asit gibi yağ asitleri içerir. Ayrıca beta sitosterol, kampesterol, 24-metilenesikloartanol, sitrostadienol gibi steroller; hidrokarbonlar; propionik, butirik ve valerik asit gibi uçucu yağlar; amino asitler ve tereyağı ve yumurtadan bile çok miktarda D vitamini içerir.² Kampestrol; yüksek oranda beta sitesterol (76.4 mg/100 g); yaklaşık %60 oranında doymamış mono (9.8 g/100 g), %20 doymuş (2.13 g/100 g) ve %20 doymamış yağ asitleri (1.82 g/100 g); yüksek miktarda glutasyon (27.7 mg/100 g); %2 protein (2 g/100 g); %6-9 oranında karbonhidrat (8.53 g/100 g) ve glukoz, fruktoz, D-manoheptuloz, taloheptuloz ve aloheptuloz gibi şekerler (0.66 g/100 g); 1-asetoksi-2,4-dihidroksiheptadeca-16-en ve 1,2,4-trihidroksi-heptadeca-16-en acı maddeleri; karnitin; proantosiyanidinler; persenon A ve B; diyet lifi (6.7 g), magnezyum (29 mg), potasyum (485 mg), fosfor (52 mg), kalsiyum (12 mg), demir (0.55 mg), çinko (0.64 mg), tiamin (0.067 mg), riboflavin (0.13 mg), niasin (1.738 mg), pantotenik asit (1.389 mg), biotin (0.257 mg), folat (0.08 mg), C vitamini (10 mg), K ve E vitamini. Meyve kabuğu l-epikateşin bulundurur.^1-2

Avokado çekirdeği: Volemitol, perseitol, arabinitol, galaktitol, miyoinositol, D-eritro-D-galakto-octitol ve gliserol gibi polihidrik alkoller; D-mannoheptuloz gibi nadir bulunan şekerler; avokaden, avokadin, avokadenon asetat, avokadinon asetat, avokadenofuran, avokadinofuran, avokadienofuran, isoavokadienofuran gibi avokatinler ve yoğunlaşmış bir flavonol olan 4,8''-biskateşin.²

Botanik özellikleri ve yetiştiği yerler

50 farklı türü bulunan avokado, çiçekli bitkiler sınıfından bir ağaç ve bu ağacın meyvelerinin adıdır. Gerçek avokado Persea americana Mill. olarak bilinen türüdür.³ Avokado ağacının anavatanı Guatemala ve Orta Meksika'da bulunan Puebla bölgesidir. Bugün dünyada tropik, subtropik ve Akdeniz iklimine sahip bütün bölgelerde kültür bitkisi olarak yetiştirilmektedir.^1-3 Avokado kullanımına dair Puebla'da bir mağarada bulunan en eski kanıt M.Ö. 10,000'lere kadar gitmektedir. Yapraklarını dökmeyen ve hep yeşil kalan ağacı 20-40 m'ye kadar boylanabilir. Ağaç gövdesi 60 cm yarıçapındadır. Yaprakları 6-30 cm uzunluk ve 3.5-19 cm genişliğindedir. Yapraklar dar ve geniş bir şekilde oval biçimlidir. Yaprakların üstü yapışkan, altı kısmı ise tüylüdür 5-82 mm uzunluğunda ve yeşil renkli çiçekleri toplu veya dağınık salkımlar şeklinde olabilir. Avokado meyvesi (5-20 cm), küresel, armut biçimli veya yumurta biçimli yeşil, kırmızı ya da erguvani renktedir. Her bir avokado ağacı ortalama 120 meyve üretebilir.^1-2 Bazen odunsu kabuğu alan meyve tek çekirdeklidir. Tereyağ kıvamında eti krem sarı ya da beyazımsıdır. Tadı ise şekerli olmayıp fındık gibi kabuklu yemişleri andırır. Türkiye'de Akdeniz bölgesinde Antalya-İskenderun ılıman kuşağında yetiştirilir. 2000 yılında dünya avokado üretiminin 2,000,000 ton olduğu tahmin edilmekte ve bu rakamın 2010 yılına kadar iki katına çıkması beklenmektedir. Meksika yılda 1 milyon ton ile en büyük avokado üreticisidir. Avrupa Birliği ise en büyük ithalatçıdır. En büyük ikinci üretici ve ithalatçı ülke ise ABD'dir.^4-5

Tarihsel ve geleneksel kullanımı

Avokado yalnızca D vitamini ve potasyum zengini bir meyve olması nedeniyle değil^2,7, cildi yumuşatıcı ve iyileştirici etkileri nedeniyle tıbbi kullanımlarından ötürü de yüzyıllardır aranan bir meyve olmuştur. Geleneksel olarak avokado meyvesinin etsi kısmı saç büyümesini destekleyici ve yaralara sürülen bir pomad ve tüm meyvesi de afrodizyak olarak kullanılmıştır.⁶ Maya ve Aztekler avokadoyu doğurganlık meyvesi olarak tanıyorlardı. Aztekler avokado çekirdeği, yaprakları ve ağaç kabuğunu bağırsak kurtlarının düşürülmesinde ve ishal tedavisinde kullanmışlardır.⁷ Avokado; İspanyolca'ya (aguacate) Nahuatl dilindeki ahuácatl (testis, erbezi, haya, koç yumurtası) kelimesinden geçmiştir. İngilizce'de avokado meyvesinin anıldığı ilk yazılı metin, kraliyet doktoru olan William Hughes'nun 1672'de Jamaika seyahatini müteakiben yazdığı notlardır.⁸ Sadece avokado meyvesi değil avokado ağacının yaprakları ve kabuğu da pekçok hastalığın tedavisinde kullanılmıştır. Her türlü öksürük ve sindirim sistemi hastalıklarının tedavisinde avokado yapraklarının etkili olduğu düşünülmüştür. Batı Afrika'da avokado meyvesi günümüzde bile bebek maması olarak kullanılır. Guatemela'da avokado meyvesi ve çekirdekleri, kuru ve taze yaprakları ve ağaç kabuğu afrodizyak, geleneksel tıbbi ilaç hazırlanmasında sıklıkla kullanılmaktadır. Geleneksel halk tıbbında avokado meyvesi, yaprakları ve kabuğu; cilt temizleyici ve düzleştirici ve adet düzenleyici (emenagog) olarak, ishal ve dizanteriye karşı, diş eti iltihabında (piyore) ve diş ağrısı tedavisinde sıklıkla kullanıldığı görülür.² Avokado yağı masaj kremi olarak, kaslara sürülen yağ olarak ve saç kozmetiği olarak kullanılır. Avokado yağından elde edilen patentli ürünler deri sklerozu (doku sertleşmesi), piyore (diş eti iltihabı), osteoarterit (kemik ve mafsal iltihabı) ve arterit (mafsal iltihabı) gibi hastalıklarda kullanılır.^2,7 Avokado çekirdeği yağı kozmetik ve aromaterapide çok yaygın kullanıma sahiptir. Yanısıra organik ve natürel deri bakımı krem, merhem, masaj kremi, saç bakımı ürünleri, kas yağları ve sabunlarda bir içerik olarak popüler bir kullanım alanına sahiptir.^4,7 Avokado meyvesi binlerce yıldır tropikal Amerika'da ve bugün tüm dünyada, pişmiş veya çiğ olarak yemeklerde salatalarda ve soğuk içeceklerde kullanılır.²

Farmakolojik özellikleri ve endikasyonları

Avokado bütün meyveler içinde şüphesiz en besleyicisidir. Öyle ki tek bir avokado meyvesinde etlerden alınabilecek protein, tereyağından alınabilecek yağ, yeşil sebze ve meyvelerden alınabilecek vitamin ve mineraller ve kabuklu yemişlerden alınabilecek lezzet kombine edilmiştir.⁹ Avokadonun sindirime yardımcı, astrenjan, kanamaları durdurucu, adet düzenleyici, antibakteriyel, antioksidan, antifungal, bronşit gibi solunum yolları hastalıklarında etkili bir ajan olduğu, bağırsak parazitlerine karşı etkili, afrodizyak, antiromatizmal, antibakteriyel, diüretik, hipertansiyon, kalp yetmezliği ve felç gibi kardiyovasküler hastalıklarda, antikanser, antitümör, kemoprotektif, egzema, boğaz ağrısı ve iltihabında, iyileşmeyen yaraların tedavisinde, ishal, dizanteri, nevralji, migren ve baş ağrılarında etkili olduğu gösterilmiştir.⁷ Avokado, muzun içerdiğinden %60 daha fazla potasyum içerir. Bir mikrobesin olan potasyum minerali kan basıncını düzenleyerek, hipertansiyon, kalp hastalığı ve felç gibi kardiyovasküler hastalıklardan korunma ve tedavisinde etkili olur. Potasyum minerali eksikliği uzun vadede depresyon, fiziksel ve zihinsel tükenmişlik sendromlarına neden olabilir. Sodyum ve kolesterol bulundurmaz. Diğer meyvelerden daha fazla yağ içeriği bulunur. Fakat avokadoda bulunan oleik asit gibi yağ tekli doymamış yağlardır. Tekli doymamış yağ zengini bir beslenme kanda toplam kolesterol düzeylerini azaltırken yüksek yoğunluklu lipoproteinlerin (HDL-yararlı veya iyi kolesterol) düşük yoğunluklu proteinlere (LDL-kötü kolesterol) oranını azaltır. Yüksek kolesterolü azaltması yanında antioksidan niteliğinden dolayı kardiyak yetmezlik, hipertansiyon, felç, kanser ve osteoarterit tedavisinde de önemli roller üstlenir. Avokadoda bulunan yağlar yara, enfeksiyon ve arterit (eklem iltihabı) tedavisinde etkilidir. Avokadoda bulunan A ve E vitamini ile lutein gibi antioksidan bileşenler, vücudumuzdaki hücrelerde bulunan ve hücre ve dokuların tahrip olmasına neden olan zararlı serbest radikallerin azaltılmasına yardımcı olur. Avokado karotenoid lutein gibi fitokimyasallar beyin fonksiyonlarının gelişmesinde de etkilidir ve yaşla ilintili Alzheimer hastalığı ve demans (bunama) gibi hastalıkların etkisini azaltır. Şöyle ki, avokadonun azalmasına neden olduğu kolesterol ve artmasına neden olduğu kan dolaşımı yalnızca kan basıncının azalmasına neden olmaz aynı zamanda beyne giden kan akışını da destekler bu da beyin sağlığını iyileştirir. Zira hipertansiyon anlama yeteneğinin azalmasından sorumlu olabilen bir risk faktörüdür. Avokadonun içerdiği piridoksin veya B⁶ vitamini, kadınlarda premenstrüel sendrom semptomlarından kaynaklanan duygusal gelgitlerle vücudun mücadelesine yardımcı olur. Yoğun oranlarda içerdiği E ve B kompleks vitaminleri kadınlar ve erkeklerde cinsel soğukluk gibi cinsel sorunlar ve kısırlığın önlenmesi ve tedavisinde son derece etkilidir. Avokadonun kan şekeri dengesi üzerinde etkililiği ile ilgili bazı ihtilaflar sözkonusudur. Amerikan Diyabet Derneği'nin bir raporuna göre tekli doymamış yağ zengini bir beslenmenin glukoz toleransını geliştireceği ve insülin direncini azaltacağı bildirilmektedir. Bu nedenle diyabet hastalarına bol miktarda kalp dostu tekli doymamış yağ zengini diyet önerilmektedir. Avokado oleik asit zengini tekli yağları içeren tek meyvedir. Bununla birlikte avokado D-mannoheptuloz diye adlandrılan çok nadir bulunan yedi-karbon şekeri içerir. Bu şekerlerin insülin üretimini bastırdığı ve glukoz düzeylerini yükselttiği ve bu nedenle hipoglisemik durumlarda etkili olduğu söylenmektedir.^6-7 Avokadonun hidroksi radikallerine karşı antioksidan etkisi in vitro gösterilmiştir. Ayrıca makrofajlarda nitrik oksit üretimini engellediği in vitro gösterilmiştir. Avokadoda bulunan persenon A ve B bileşenlerinin nitrik oksit üretimini, nitrik oksit sentezini ve superoksit radikal üretimini engellediği in vitro kanıtlanmıştır. Farelerde yapılan bir deneyde personen A'nın fare derisinde hidrojen peroksit üretimini engellediği gözlemlenmiştir. Farelerde toksinler nedeniyle oluşan karaciğer yaralarında, avokadonun hepatoprotektif etkisi gösterilmiş ve bu etkinin avokadonun içerdiği yağ asitleri türevlerinden kaynaklandığı bildirilmiştir. Yoğunlaşmış bir flavonol olan 4,8''-biskateşin fitokimyasalının sıçanlarda Sarcoma 180'e karşı ve farelerde Walker 256'ya karşı antitümör etkisi görülmüştür.² Özel alfatik asetogeninlerin bir kombinasyonu ile avokadonun potansiyel antikanser etkisi araştırılmaktadır.⁹ Avokado ekstrelerinin hipertansiyon ve diyabet tedavisinde potansiyel kullanımı araştırıldığı laboratuvar çalışmalarında ümit verici önemli sonuçlar elde edilmiştir.¹⁰ Yüksek miktarda avokado tüketiminin kanda kolesterol düzeylerinde düşürücü etkisinin araştırıldığı bir çalışmada, yoğun avokado tüketimi içeren diyet rejiminin uygulandığı orta hiperkolesterolemi hastalarının %17'sinde total serum kolesterol düzeylerinin azaldığı gösterilmiştir. Bu deneklerde LDL (kötü kolesterol) ve trigliserit düzeylerinin %22 oranında azaldığı ve HDL (yararlı kolesterol) oranlarının ise %11 arttığı gösterilmiştir. İlginç olan ise bu sonuçlara sadece diyet uygulamasının başlangıcından 7 gün sonra ulaşılmasıdır.¹¹ Avokado ile zenginleştirilmiş tekli doymamış yağ asitleri içeren bir diyetle veya yüksek karbonhidratlı bir diyetle beslenen kadınların gözlemlendiği bir rassal bir klinik çalışmada, 3 hafta sonra avokado diyetinin total kolesterol düzeyini dikkate değer bir ölçüde azalttığı (%8.2) ve LDL ve apolipoprotein B düzeylerinin yalnızca avokado diyeti ile beslenen kadınlarda azaldığı belirtilmetedir.¹² Bir diğer klinik çalışmada avokado ile zenginleştirilmiş vejeteryen diyetinin trigilserid ve LDL kolesterol düzeyini azalttığı gösterilmiştir.¹³ Tip 2 diyabetli hastalarda kompleks sindirilebilir karbonhidratlı diyet rejiminin avokado ile zenginleştirilmiş tekli doymamış yağ asitleriyle değiştirildiği bir klinik deneyde, hastaların lipid profillerinin geliştiği ve glisemik kontrollerinin sağlandığı gösterilmiştir.¹⁴ Rassal iki farklı klinik çalışmada diz veya kalçasında osteoarterit hastalığı olan hastaların avokado ve soya fasulyesi ile beslenildiği bir diyet sonucu steroidal olmayan antienflamatuar ilaç kullanımlarının azaldığı gözlenmiştir.^15-17 Sebze ve meyvelerde bulunan fitokimyasalların kanserlerin önlenmesinde çok önemli roller oynadığı bilinmektedir. Avokado meyvesinin içerdiği fitokimyasalların hücre büyümelerini engellediği ve kanserli ve prekanserli hücrelerde apoptosisi uyardığı pekçok klinik çalışmada kanıtlanmıştır. Avokado 20'den fazla temel besin ve türlü antikanser ve kemoprotektif ve kemopreventif fitokimyasal bileşen içermektedir.¹⁸ Sıçanlar üzerinde yapılan çalışmalarda avokadonun gastrik mukozayı koruyucu etkisi ile deneysel hepatik yaraları önlediği gösterilmiştir.^19-20 Bir Japon bilim adamı grubu avokadodan 4 farklı kiral bileşen sentezlemiş ve içerdiği doğal bir antibakteriyel bileşen belirlemişlerdir.²¹ Avokadonun içerdiği yüksek oranlı potasyum minerali vücudun elektrolit dengesine yardımcı olur ve krampları önler. Avokado beslenmeye yardımcı bir gıda olarak, vücudun beta alfa ve karoten ve lutein gibi yağda eriyen mikrobesinlerin absorpsiyonuna yardımcı olur.²² Avokadonun içerdiği bir karotenoid olan lutein bileşeni göz sağlığında önemli roller oynar. Karbonhidrat açısından zengin avokado yetersiz beslenmede, anoreksiya (iştahsızlık) veya bulimia (doymaz iştah hastalığı) tedavisinde çok etkilidir. Avokadonun kalp ve damar sağlığında önemli roller oynar.²³ Kan damarlarını genişleterek kan dolaşımını düzenler. İçerdiği doymamış yağ asitlerinden oleik asit bir antioksidan olarak faaliyet göstererek LDL tipi kolesterolün arterleri tahrip eden toksisite etkisini bloke eder. Zengin bir glütasyon kaynağı olan avokado, 30 farklı karsinogeni engelleyen ve AİDS virüsünün çoğalmasını önleyen güçlü bir antioksidan barındırır.^24-25 Avokado oleik asit gibi doymamış yağlar içeren tek meyvedir. Ayrıca içerdiği yüksek eriyebilen lif oranı koroner sağlıkta, sindirim sisteminin düzenli işleyişinde ve diyabet kontrolünde çok önemli roller oynar. İçerdiği beta-sitesterol gibi fitosteroller prostat sağlığında çok etkilidir. Klinik bir deneyde iyi huylu prostat büyümesi dahil olmak üzere bazı hastalıklarda beta-sitesterolun olumlu sonuçlar gösterdiği bulunmuştur. Fitosterollerin kötü huylu prostat hastalığı riskini azalttığını gösteren hayvan modellerinde de kanıtlar mevcuttur.²⁴

Yan etki, kontrendikasyon, toksisite ve ilaç etkileşimleri

Avokado besin olarak tüketildiğinde veya önerilen terapötik dozajlarda kullanıldığında güvenli bir bitkidir. Hamilelerin, emzikli anneler ve çocuklar tarafından da güvenle kullanılabilir.^1-2 Tıbbi bitkiseller doğal oldukları için farmasötik ilaçlara göre çok daha az yan etkiler gösterdiklerinden genellikle tıbbi bitkilerin doğal besin olarak ve gıdalarla tüketimi çoğu kez son derece güvenlidir. Hiçbir kontraendikasyonu, yan etkisi veya toksisitesi bildirilmemiştir.¹ Avokadonun hiçbir ilaç ile etkileşimi yoktur. Avokadonun, ilaç-ilaç veya bitki-ilaç etkileşimine dair literatür taramasında hiçbir bilgiye rastlanmamıştır. Ayrıca avokadonun besinlerle veya diğer tıbbi bitkilerle herhangi bir etkileşimi de bildirilmemiştir.

Avokado içeren Doğal Markam ürünleri

Dr. Ecz. Fidan Pesen Özdoğan'ın formülasyonlarıyla üretilen ve avokado içeren ürünler:

• Doğalmarkam Gözaltı Mor Halka & Torba Görünüm Düzeltici Krem ve Doğalmarkam C Vitamini Serum İkili Set
• Doğalmarkam Gözaltı Mor Halka & Torba Görünüm Düzeltici Krem ve Doğalmarkam Göz Çevresi ve Yüz Kırışıklığı Bakım Serumu İkili Set

Bana uygun olanı bul Tüm ürünler

Bu liste, ürünün içeriğinde bu bitkinin bulunduğunu belirtir; yukarıda aktarılan literatür bulgularının ürüne ait bir etki iddiası olduğu anlamına gelmez.

Sık sorulan sorular

Kaynakça