Aslan Pençesi

Aslan Pençesi nedir, ne işe yarar?

Aslan Pençesi kimlik bilgileri

Bilimsel sınıflandırması

Alt Alemi: Tracheobionta (Damarlı bitkiler)

Üst Bölümü: Spermatophyta (Tohumlu bitkiler)

Alt Sınıfı: Rosidae

Alt Familyası: Rosoideae

Oymak: Potentilleae

Botanik türleri

A. alpina L. (ipeksi aslan pençesi), A. vulgaris L. sensu altiore (aslan ayağı), A. mollis (Buser) Rothm., A. speciosa, A. xanthochlora Rothm., A. arvensis ve A. alpigena gibi türleri bulunur. Aslan pençesi (Alchemilla L.) cinsinin ne kadar botanik türünün bulunduğuna dair farklı tahminler yürütülse de en az 250 farklı türünün bulunduğu bilinmektedir.¹ Türkiye’nin Bitki Örtüsü (The Flora of Turkey) kitabında, A. mollis dahil fakat A. vulgaris türü hariç olmak üzere aslan pençesinin Türkiye’de yetişen 50 farklı türü anılmaktadır.² Aslan pençesi cinsine ait türlerin ayrıştırılması bitkinin yaprak şekilleri ve tüylülük derecelerine göre yapılmaktadır.³

İngilizce adları

Lady’s mantle, common lady’s mantle, common alchemil, dewcup, hairy lady’s mantle, silvery lady’s mantle, lion's foot, lion's paw, greater sanicle, syndaw, synnaw, bear's foot, nine hooks, leontopidium, leontopodion, stellaria

Terapide kullanılan kısımları

Temmuz ve Ağustos’ta çiçeklenme mevsiminde toplanan olgunlaşmış bitkinin kurulmuş yaprak ve çiçekli saplarından oluşan toprak üstü kısımları (folium cum flore Alchemillae)^4-8

Farmakope ve monografiler

British Pharmacopoeia (2009)⁴, Ph Eur (2007)⁵, ESCOP (2003)⁶, Alman Komisyon E (2000)⁷. Ph Eur’un 2003 basımı (Alchemilla xanthochlora Rothm.) türünü incelemiştir. British Pharmacopoeia’nın 2009 ve the European Pharmacopoeia’nın (Ph Eur) 2007 basımları ise aslan ayağı (Alchemilla vulgaris L. sensu latiore) türünü incelemişlerdir. Alman Komisyon E’nin genişletilmiş 2000 basımında ise A. xanthochlora Rothm. türü analiz edilmektedir.^9-10

Kimyasal bileşenleri

Triterpenler: A. vulgaris, A. alpina ve A. faroënsis için yapılan analizlerde oleanolik asit, ursolik asit, tormentik asit ve öskopik asitler izole edilmiştir.¹¹ Aslan pençesi türlerinin hemen hepsinin aktif içeriklerinin sahip olduğu fizyolojik etkilerin benzer olduğu söylenebilir.¹⁰

Flavonoidler (%0.39): Flavonoidler özellikle yapraklarda bulunur.¹² Örneğin, kempferol glikozitleri, kuersetin glikozitleri, kuersitin 3-arabinopiranozit ve lökosiyanidin gibi flavonoller içerir.⁹

Tanenler (%6-8): Tanenlerin %0.62’sini fenolik bileşenler ve %0.21’ini de ellagik asitlerin glikozitleri olan hidrolizlenebilir tanenler oluşturur. Elligatanenlerin %3.5-3.8’ini agrimoniin (dimer), %1.2’sini pedunkulagin, dimerik alkemilin ve %0.9’unu laevigatin F (dimer) oluşturur. Kısmen de gallotanenler içerir.^13-14 Fransa’da A. xanthochlora, A. glabra Neygenf., A. coriacea Buser ve A. filicaulis Buser türlerinin kurutulmuş toprak üstü kısımlarının benzer flavonoid ve tanen profillerine sahip olduğu görülmüştür. Bu bileşenlerin ortalama düzeylerinin toplam falavonoidler için %2.22, glukuronil-3-quersetol %1.18, tanenler %16 ve ellagik asitlerin de %0.36 olduğu bulunmuştur. Flavonoid düzeylerinin bitki çiçeklenmeden önce daha yüksek, tanenlerin ise çiçeklenme aşamasında daha yüksek olduğu da tesbit edilmiştir.

Diğer Bileşenler: Acı maddeler, %9 oranında mineraller (%50 düzeyinde silisiumdioksit), saponin, lesitin, linolik asit, eser miktarda salisilik asit, stearin asit ve az miktarda eterik yağ içerir.^4,9,13-14

Botanik özellikleri ve yetiştiği yerler

Aslan pençesi Afrika, Asya ve Avrupa'da yaşayan, özellikle dağlık bölgelerde yaygın olan bir bitkidir. Dağlık bölgelerde çok tüylü şekilleri de vardır. Kuzey Yarıküre'nin ılıman iklim kuşağında Kuzey Amerika’nın kuzeydoğusundan İzlanda ve Grönland’a, Avrupa’dan Akdeniz, Kuzey ve Batı Afrika, Asya ve Kafkaslara, Himalayalar’dan Sibirya’ya kadar çok geniş bir kuşakta yetişir.⁸ Özellikle yüksek dağlık bölgelerde, çayırlarda ve uçurumlarda yaygın olarak görülür. Yol kenarları, çalılıklar, kayalıklar, çimenlikler ve meralarda yetişir. 2,500 metre yüksekliklere kadar dağlık bölgelerde çok tüylü şekilleri de vardır. İki yıldan çok yaşayan dayanıklı otsu bir bitkidir. Büyüklüğü ot ile çalı boyutları arasındadır. En az 15 ve en çok 60 cm’e kadar uzunluğa erişebilir. Çiçekleri küçük ve gösterişsiz olup taç yapraksızdırlar. Çoğalması eşeysizdir. Birkaç türü iyi yem verir, çok azı ise süs bitkisi olarak yetiştirilir. Anadolu’da nemli çayırlarda, otlaklarda ve orman kenarlarında yetişirler. Hafif yassı, tüylü, dallara ayrılan yeşil gövdesi kısmen odunsudur. Dallanmaları tek bir eksenden etrafa doğru olur. Ana eksen ise yatıktır. Filizler tüylüdür ancak tüyler hiçbir zaman dallanmaz ve çoğunlukla düzdür. 7-9 loplu, dairemsi biçimde, kenarları dişli ve yeşil renkli yaprakları vardır. Daha yaşlı yapraklı bile az çok katlanmış halde görülür. Sabahları yaprakları terlediğinden üzerinde minik su damlacıkları bulunur. Yaz mevsiminde gevşek salkımlar halinde bitkinin tepesinde Mayıs-Ekim ayları arasında açan küçük çiçekleri sarımsı yeşil renktedir. Aslan pençesi çiçeklerde bulunan minik tohumları sayesinde ürer.⁹ Humuslu toprakta güneşli veya kısmen bölgeli ortamlarda kolayca büyüyebilir. İyi süzülmüş bazal toprağı sever. Ancak çok asitli veya kireçli toprakta dahi yetişebilir. Kuru gölgeliklerde de başarılı bir büyüme gerçekleştirebilir. Aslan pençesi kokusuz ve buruk bir tada sahiptir. Çoğu türünün kültürü yağılmaktadır. Tıbbi bitkisel ilaç kullanımı yanında bahçecilikte süs bitkisi olarak bahçelerde ve kayalık bahçelerde yaygın olarak kullanılır. 8

Tarihsel ve geleneksel kullanımı

Aslan pençesinin İngilizce'deki lady's mantle (leydimizin harmanisi) ismi, bitkinin şekilli ve pileli yapraklarının Ortaçağlarda kullanılan bayan harmanilerine benzemesi ve en çok Hz. Meryem'in kullandığı harmaniye benzetilmesi dolaysıyla verilmiştir. İsminden de anlaşılacağı üzere Avrupa tıbbında belki de yoğun tanen içeriğinden dolayı özellikle şiddetli adet kanamalarında (menoraji) ve vajinal kaşıntılar gibi kadın hastalıklarında halk ilacı olarak yüzyıllardır kullanılagelmiştir. Andres de Laguna'nın 1590 yılında çevirdiği Dioscorides'in Materia Medica kitabında toz haline getirilmiş aslan pençesi köklerinin yaralarda haricen ve dahilen kullanımı ve toprak üstü kısımlarının ise bebekler ve küçük çocuklarda kemik çatlakları ve kırıklarında kullanımı tavsiye edilmektedir. 15 gün boyunca düzenli kullanımı sonucunda dölyatağını kayganlaştıracağından dolayı kısırlık tedavisinde etkili olduğu düşünülmüştür. Galen bitkiden hiç söz etmese de Pliny 26 farklı türden bahsetmektedir.⁹ Latince bilimsel adı 'alchemilla', Arapça'da 'küçük simyacı' veya 'tüm hastalıklar için evrensel bir şifa kaynağı ilaç' anlamına gelir. Bu isimle bitkinin büyüleyici nitelikteki tedavi edici gücüne vurgu yapılmaktadır. 15. ve 16. yüzyıllarda savaş meydanlarında yaraların tedavisinde kullanılan bitkilerin başında gelmektedir. Aslan pençesinin yapraklarının üzerinde biriken su damlacıklarının simyevi bir uzun ömür formülü olduğu düşünülmüştür. Su damlaları güzellik losyonu olarak ta kullanılmıştır. Arap ülkelerindeki kadınlar aslan pençesinin gençlik ve güzellik bitkisi olduğuna inanırlar. Bugün bile bu ülkelerde aslan pençesi çok yaygın bir kullanıma sahiptir. Halk tıbbında aslan pençesi her zaman yaraları iyileştirici gücü ile tanınmıştır. Dahili olarak orta şiddette ve nedeni bilinmeyen ishal ve gastrointestinal rahatsızlıklarda, orta düzeyde kanamayı durdurucu (astrenjan), yatıştırıcı sinir ilacı olarak, diüretik, antienflamatuar, menopoz rahatsızlıklarında, ağrılı adetlerde (dismenore) ve adet dönemleri düzenleyicisi olarak, ağız ve boğaz iltihaplarında, ülser, cilt ezikleri, çürükleri ve egzema gibi cilt hastalıkları, yaraların iyileştirilmesinde ve kas gevşetici olarak kullanılmaktadır. Ayrıca haricen banyoda yaraların tedavisinde, cilt ezik ve çürüklerinde ve bitkisel kozmetik olarak kullanılır. 9,13-14 İlaveten yün endüstrisinde yüzyıllardır yeşil boya hammaddesinin elde edildiği bir bitki olarak kullanılmaktadır.

Farmakolojik özellikleri ve endikasyonları

Aslan pençesinin bugün bilimsel kanıtlarla gösterilmiş biyolojik etkileri olan tıbbi bitki olarak kullanımı popüler halk tıbbında sağlığı düzenleyici (alterative), antiromatizmal, antispazmodik, astrenjan, diüretik, adet düzenleyici, ateş düşürücü, sedatif, kanamayı durdurucu (sitiptik), tonik ve yaraları iyileştirici gibi kullanım alanlarından daha geniş bir spektruma sahiptir. Alman Komisyon E, bitkinin ishalde (diyare) kullanılmasını tavsiye etmektedir. İçerdiği tanen bileşenlerinin dokular üzerinde bir koruyucu katman oluşturması nedeniyle özellikle ishal ve diğer gastrointestinal sistemi etkileyen hastalıklarda etkili olmaktadır.^8-9 Aslan pençesinin astrenjan ve antispazmodik niteliği içerdiği tanen bileşiklerinden kaynaklanır.¹⁴ Tümör büyümesini önlediği de kanıtlanmıştır. Farelerde, doku büyümesinden kaynaklanan meme tümörlerinin total olarak yavaşlatılması agrimoniin bileşeni yardımıyla başarılmış ve hayvanların ortalama beklenen yaşam süresi arttırılmıştır. Hayvanlar üzerine yapılmış bir başka çalışmada aslan pençesinin anksiyolitik (anksiyeteyi gideren) etkisi gösterilmiştir. Aslan pençesinin sedatif etkisinden çok anksiyete koşullarını hafifleştirmede potansiyel olarak yararlı olduğu bulunmuştur.¹⁵ İnsomnia (uykusuzluk hastalığı), ishal ve kaşıntının eşlik ettiği iltihaplı hastalıklarda da etkili olduğu kanıtlanmıştır. Damarları ve dokuları büzüştürücü etkisi nedeniyle hemoroidin (basur) şiddetini azaltmakta kullanılmaktadır. Bitkisel ekstrelerinden elde edilen bir preparat yüksek tanen ve flavonoid içeriği nedeniyle elastaz, tripsin ve alfa kimotrisin enzimlerini engellemeyi başarmıştır.⁸ Gerçekten aslan pençesinde bulunan flavonoidler kılcal damarların geçirgenliğini azaltarak ve birleştirici ve esnek dokuların bozulmasına engel olarak korunmalarını sağlar.¹⁶ Bilimsel çalışmalarda aslan pençesinin lipid peroksidasyon ve süperoksit anyon önleyici etkisi gösterilmiştir.¹⁷ Aslan pençesinin mutagenik (genetik değişmeye neden olan) gücünü sınayan çalışmalar bu etkisinin içerdiği kuersetin fitokimyasalı ile ilişkili olduğunu göstermiştir.¹⁸ Anormal hücre çoğalmasını önleyen (sitostatik) etkisinin ise içerdiği lakton maddesinden ileri geldiği bildirilmektedir.¹⁹ Aslan pençesi ile ilgili bilimsel çalışmalarda ağrılı adet dönemlerinde düzenleyici, şiddetli adet görme, kısırlık, hamilelik sonrası kanamalar, rahim hastalıkları, kısırlığa neden olabilen pelvik enflamatuar hastalığı, ur (fibroid), endometriyozis, gastrointestinal sistem hastalıklarında astrenjan etkisi, antioksidan ve antienflamatuar etkileri, menopozdan kaynaklanan rahim kanaması, yaralar ve terlemeler yoğun olarak araştırılmıştır.²⁰ İn vitro çalışmalarda aslan pençesinin içerdiği flavonoidler, kumarinler, hidrolizlenebilir ve yoğunlaşmış tanenler gibi polifenoller nedeniyle bir dizi antienflamatuar ve antioksidan etkiye sahip olduğu kanıtlanmıştır.^21-22 Ancak bir dizi in vitro çalışmada antioksidan etkisinin flavonoidlerden ziyade tanen içeriğinden kaynaklandığı gözlenmiştir.²³ Avrupa'da adolesan çağındaki genç kızların şiddetli adet görmesi yaygındır. Açık metotla uygulanan bir klinik çalışmada Romanya'da 11-17 yaşları arasındaki 341 genç kıza bir sonraki beklenen adet döneminden önce^10-15 gün boyunca günde üç beş defa %5.8 tanen ve %2.2 flavonoid glikoz içeren A. vulgaris verilmiştir. Klinik çalışma sonucuna göre kızların adet kanamaları şiddetinin ve süresinin azaldığı ve adet döneminden önce aslan pençesi kullanımının aşırı kanamanın (menoraji) tekrarını engellediği kanıtlanmıştır.^10,24 Aslan pençesinin özellikle adolesan çağından perimenopoz dönemine kadar hormonal dalgalanmalarda yaygın şekilde görülen şiddetli kanamalar yaşayan tüm kadınlarda şiddetli adet kanamasında ve anormal rahim içi kanamalarında kullanımının son derece güvenli olduğu bildirilmektedir.²⁵ Bu kanıtlar aslan pençesinin flavonoid bileşenlerinin astrenjan ve rahimde düzenleyici ve tonik etkisinin olduğunu göstermektedir. İçerdiği salisilik asit nedeniyle orta düzeyde ağrı kesici özelliği de vardır. Aslan pençesinin menopoz sonrası dönemde kadınların idrar kaçırma sorunlarında da etkili olabileceği bildirilmiştir.²⁶ Aslan pençesi doğumu kolaylaştırıcı ve kanamayı durdurucu özelliklere sahiptir. Bitkinin eterik yapısı hamilelik dönemlerinde bebeğin büyümesine katkı sağlayarak anne sağlığını güçlendirir. Hamilelik sonrası oluşan lezyonların tedavisinde son derece etkili olduğu gösterilmiştir. Aslan pençesinin tüm hastalıkları tedavi edici evrensel bir şifa kaynağı niteliğinden olsa gerek bir dizi araştırma aslan pençesinin; düşük doğum, obezite, epilepsi (sara), arterioskleroz, romatizma, menisküs, kas güçsüzlüğü, anemi, kaslarda ağrı ve spazmlar, güçsüzlük, fıtık, çocuklarda gelişme bozukluğu, kardiyovasküler hastalıklar, ülser, diyabet ve diyabetten kaynaklanan dolaşım bozukluklarında etkili olduğu ve karaciğer dekonjestanı olarak kullanılabileceğini bildirmektedir.²⁷ Aslan pençesinin yoğun polifenolik yapısı göz önüne alındığında yukarıda adı geçen hastalıklarda teorik olarak az çok belli oranlarda fizyolojik etki gösterebileceği düşünülebilir. Ancak bu etkilerin tümünün bilimsel olarak kanıtlanabilmesi için daha çok bilimsel araştırmaya fakat özellikle klinik deneye gereksinim olduğu görülmektedir.⁹

Yan etki, kontrendikasyon, toksisite ve ilaç etkileşimleri

Aslan pençesi güvenli bir bitkidir. Tıbbi bitkiseller doğal oldukları için farmasötik ilaçlara göre çok daha az yan etkiler gösterdiklerinden genellikle tıbbi bitkilerin doğal besin olarak ve gıdalarla tüketimi çoğu kez son derece güvenlidir. Hamilelerin, emzikli anneler ve çocuklar tarafından da güvenle kullanılabilir. Hiçbir kontraendikasyonu, yan etkisi veya toksisitesi bildirilmemiştir. Aslan pençesinin hiçbir ilaç ile etkileşimi yoktur. Aslan pençesinin, ilaç-ilaç veya bitki-ilaç etkileşimine dair literatür taramasında hiçbir bilgiye rastlanmamıştır. Ayrıca besinlerle veya diğer tıbbi bitkilerle herhangi bir etkileşimi de bildirilmemiştir.^8-9

Aslan Pençesi içeren Doğal Markam ürünleri

Dr. Ecz. Fidan Pesen Özdoğan'ın formülasyonlarıyla üretilen ve aslan pençesi içeren ürünler:

• FP PHARMA Adaçayı Aslan Pençeli Karışık Bitki Çayı 046 MNP 30 Gr
• FP PHARMA Aslan Pençeli Karışık Bitki Çayı 010 BCS 30 Gr
• FP PHARMA Aslan Pençesi Civan Perçemli Karışık Bitki Çayı 030 İYT 30 Gr
• FP PHARMA Enginar Aslan Pençeli Karışık Bitki Çayı 049 NT-LNF 30 Gr
• Doğalmarkam Nemlendirici Krem 100 ml

Bana uygun olanı bul Tüm ürünler

Bu liste, ürünün içeriğinde bu bitkinin bulunduğunu belirtir; yukarıda aktarılan literatür bulgularının ürüne ait bir etki iddiası olduğu anlamına gelmez.

Sık sorulan sorular

Kaynakça