Anason

Anason nedir, ne işe yarar?

Anason kimlik bilgileri

Bilimsel sınıflandırması

Botanik Türü: Pimpinella anisum L.

Botanik türleri

Anisum officinarum Moench. (adi anason) ve Anisum vulgare Gaertn. (hakiki anason). Anason (Pimpinella anisum L.), tohumları zehirli olan Çin veya Japon anasonu yahut yıldız anasonu olarak ta bilinen (Illicium verum Hook.) ile karıştırılmamalıdır.¹ Ayrıca Floransa rezenesi olarak bilinen (Foeniculum vulgare) bitki, tadı anasonu andırdığı için çoğu zaman yanlışlıkla anason olarak bilinir.²

Kimyasal bileşenleri

Uçucu yağlar: Anason tohumlarında toplam olarak %2-6 oranında uçucu yağ bulunur. Uçucu yağların %80-94'ünü trans anetol bileşeni oluşturur. Tatlı olan bu bileşen anasonun tat ve kokusundan sorumludur. Diğerleri %5 oranında psödoizoöjenol-2-metil bütirat, %1-2 oranında estragol (izomerik metilkavikol), %1.4 oranında anis aldehit, anis keton (p-metoksifenolaseton), anisik asit, beta- karyofilen, linalool, limonen, alfa-pinen, asetaldehit, p-kresol, kresol, hidrokinon, beta-farnesen, alfa, beta ve g-himakalen, bisabolen, d-elemen, neofitadien, ar-kumkumen ve miristisin.^1-6

Kumarinler: Skopoletin, umbelliferon, umbelliprenin, bergapten (furanokumarin) gibi doğal kumarinler.^3-4

Kafeik asit türevleri: %0.1 oranında klorojenik asit ve diğer kafeoil kinik asitler.⁵

Flavonoidler: Apigenin-7-glukozid (apigetrin), izoorientin, izoviteksin, luteolin-7-glukozid, rutin, kuersetin-3-glukuronid, gibi flavonoid glikozitleri.³

Diğer bileşenler: %30 oranında doymuş ve doymamış yağ asitleri, %50 oranında karbonhidratlar, %20 oranında proteinler, b-amirin (triterpen), stigmasterol (fitosterol) ve palmitat ve stearat gibi anason tuzları.^1-6

Farmakope ve monografiler

British Pharmacopoeia (2009)⁷, Ph Eur (2007)⁸, ESCOP (2003)⁹, Alman Komisyon E (2000)¹⁰

Botanik özellikleri ve yetiştiği yerler

Anayurdu bilinmemekle birlikte Mısır, Yunanistan ve Türkiye gibi Doğu Akdeniz bölgesi ülkeleri olduğu tahmin edilmektedir.⁵ Türkiye'de özellikle Ege ve Akdeniz bölgelerinde, özellikle Burdur yöresinde yetiştirilmektedir. 50-90 cm. boya ulaşabilen, dik ya da yere yatarak gelişen bir ya da bazı türlerinde iki yıllık yarı dayanıklı otsu bir bitkidir.⁴ Günümüzde Orta ve Doğu Avrupa, Mısır, Rusya, Kıbrıs, Suriye, Hindistan, Çin, Japonya, Güney ve Kuzey Amerika'da yetiştirilmektedir. İspanya ve Çin'den sonra Türkiye en büyük anason ihracatçısıdır.² En iyi anasonun İspanya'da yetiştirilen anason olduğu söylenir. Üretiminin göreceli olarak daha kolay ve ucuz olmasından kaynaklanan nedenlerden olsa gerek, ilgisiz bir bitki türü olan Çin veya Japon anasonu (Illicium verum), batı ülkelerinde anasonun yerini almaya başlamıştır. 1999 yılında örneğin dünya anason (Pimpinella anisum) yağı üretimi 8 ton iken, Çin anasonunun üretimi 400 tonu geçmekteydi.¹¹ Kök oluşumu zayıf; gövdesi dik ve yuvarlak kesitli, üstü çizgili, yeşil ve çok dallı olan anasonun yaprakları (1.3-5.1 cm) yeşil renkli, güzel kokulu, kenarları dişli, silindirik biçimli ve hafif tüylüdür. Alt yaprakları uzun saplı, oval ve kalp şeklindedir. Çiçekleri bileşik şemsiyelerde toplanmıştır. Meyveleri armut şeklinde küçük, üzeri tüylü, yeşilimsi ve sarı renklidir. Yaz sonunda açan ve yıldıza benzeyen beyaz çiçekleri salkımlar halindedir. Bitkinin tohumu da güzel kokulu, açık gri-kahverengi ve yumurta biçimindedir. Güneşli, soğuk rüzgardan korunmalı yerleri; suyu iyi akıntılı ve alkalik toprağı seven anason, tohumuyla çoğalır. Anasonun tohumunda sabit ve uçucu yağlar, nişasta ve yapışkan bitki sıvısı bulunur. Anason, 3-5 mm uzunluğunda olan anason bitkisinin tohumlarından elde edilir. Endüstriyel olarak rakı gibi alkollü içkilere çeşni katmak için kullanılır. Anasonun tatlımsı tadı ve özgün kokusu içinde bulunan anetol denilen uçucu yağdan kaynaklanır. Anetol alkolde çözünür, ancak çözeltide su oranı arttıkça çökelir. Bu nedenle anasonlu içkiler suyla karıştırıldığında beyazlaşır. Anason, tatlılarda da kullanılan bir bitkidir. Ayrıca kedi köpek mamalarına tat vermek için de kullanılır.²

Tarihsel ve geleneksel kullanımı

Anason üretimi eski Mısır uygarlığından bu yana 4,000 yıldır yapılmakta ve modern Mısır'da bugün de anason yabani olarak yetişmektedir. Firavunlardan kalan tıbbi arşiv metinleri anasonun bitkisel diüretik, sindirim sistemi problemleri ve genel olarak ağrı ve diş ağrısına karşı kullanıldığını göstermektedir. Eski Yunan'da da anason kullanılmaktaydı. M.Ö. 1. yy.'da Dioscorides (40-90) anasonun vücudu ısıttığı, kuruttuğu ve safrayı arttırdığını bildirmekte ve nefes almayı kolaylaştırarak hastayı rahatlattığı, ağrıları dindirdiği, idrarı arttırdığı ve susuzluğu giderdiğini söylemektedir. Rönesans döneminde de bitki yaygın ve popüler bir kullanıma sahip olmuştur. Batı mutfağında anason yemek, tatlı ve içeceklere çeşni ve lezzet katmak için eski bir kullanım geleneğine sahiptir. Anasonun gıdalarda doğal bir çeşni olarak kullanılabileceği Avrupa Konseyi tarafından onaylanarak doğal çeşniler listesinde gösterilmiş ve gıda katkı maddesi olarak kullanımı da onaylanmıştır.³ Rezene gibi anason da anetol içerdiğinden fitoöstrojen olarak adet düzensizliklerinin ve ağrılı adetten kaynaklanan krampların tedavisinde kullanılır.^12-13 Anasonun ekspektoran (balgam söktürücü), antibakteriyel, antiviral, antikonvülsan, antispazmodik (kulunç ve kasılmalara karşı), karminatif (iştah açıcı), aromatik, dijestif (sindirime yardımcı), stimülan (uyarıcı), tonik (zindelik kazandırıcı) ve parazitisid yahut insektisidal (haşere ve parazitlere karşı) nitelikleri olduğu bildirilmiştir.^3-5 Mide bulantısı ve şişkinliğine iyi geldiği, iştah açtığı, bebeklerde karın ağrısını giderdiği, emzikli annelerde anne sütünü arttırdığı ve yatıştırıcı ve sakinleştirici nitelikleri nedeniyle uykusuzluğa karşı kullanıldığı bildirilmektedir. Geleneksel olarak tüberküloz, bronşit, nefes borusu iltihabı, boğmaca, boğmaca öksürüğü, gazlı karın ağrısı, karaciğer hastalıkları, pediküloz (bitlenme kaşıntısı) ve uyuz hastalıklarında kullanılır.^3-5 Anasonun modern kullanımı sindirim sistemi sorunlarında ve üst solunum yollarının iltihaplı hastalıklarında yoğunlaşmıştır. Ancak, östrojen bir aktif madde içerdiğinden anne sütünü arttırması, adet rejimini düzenlemesi, doğumu kolaylaştırması, erkeklerin klimakterik (yaş dönümü) sorunlarını hafifletmesi ve afrodizyak etki göstererek libidoyu arttırması diğer modern kullanım nedenleri arasında sayılabilir.³

Farmakolojik özellikleri ve endikasyonları

Alman Komisyon E, anasonun genel soğuk algınlığı, burun akıntısı ve ateş, öksürük ve bronşit gibi solunum yolları hastalıkları, farenjit gibi ağız ve boğaz iltihapları, iştahsızlık ve ülser gibi sindirim sistemi hastalıklarına karşı dahilen kullanılmasını uygun görmektedir. Solunum sistemi hastalıklarına karşı dahili ve harici kullanımı onaylanmıştır.¹⁰ Anason tohumunun farmakolojik etkileri yapısal olarak kateşolamin adrenalin, noradrenalin, ve dopamin ile ilgili olan anetol bileşenini içermesinden kaynaklanır. Anetol dimerleri stilben ve dietilstilbestrol gibi östrojenik ajanlara çok yakın bir benzerlik taşımaktadır.³ Anetol gibi uçucu yağlar içeren anason güçlü bir antibakteriyel, antifungal ve antioksidan nitelik taşır. Anasonun antioksidan aktivitesinin alfa tokoferolden (E vitamini) daha güçlü olduğu in vitro kanıtlanmıştır.^14-17 Son dönemlerde kimyasallardan kaynaklanan gastrik lezyona maruz kalan sıçanlar üzerine yapılan bir çalışmada anasonun antiülser ve sitoprotektif (hücreleri koruyucu) etki gösterdiği bulunmuştur.¹⁸ Anasonun farelerde antikonvülsan etki gösterdiği bulunmuştur.¹⁹ Sıçanlarda glukoz absorpsiyonunu arttırdığı ve idrara çıkma sıklığını azalttığı da gözlemlenmiştir.²⁰ Anasonun antimikrobiyal ve antiseptik özelliklerinden dolayı modern herbalistler vasküler hastalıklarda anason kullanımını sıklıkla önermektedirler.^3-4 Anason, havuç familyasına ait diğer bitkilerdeki gibi kalsiyum kanalı blokeri olarak etki gösteren yaklaşık 15 farklı kimyasal bileşene sahiptir. 30’dan fazla bitkisel tıp kitabı ve meşhur ‘Yeşil Eczane’ (The Green Pharmacy) kitabının yazarı ve 2006-2008 yılları arasında Amerika Bitki Kurumu’nun (The Herb Society of America) onursal başkanlığını yapmış olan Dr. James Duke’ün bildirdiğine göre çok havuç yiyenlerin, anason tohumlarında çok yoğun oranlarda bulunan bileşenlerle aynı fitokimyasalların havuçta da bulunmasından dolayı damar hastalıklarına daha az yakalandığını bildirmektedir.²¹ Erkek ve kadınlarda libidoyu arttırdığı ve ereksiyon problemlerinin tedavisinde kullanımının etkili olduğu gösterilmiştir. Önceleri anasonun içerdiği anetol fitokimyasalının östrojen etki gösterdiği sanılıyordu. Fakat araştırmalar östrojenik bileşenlerin di-anetol ve foto-anetol gibi anetolün polimerlerinin olduğu anlaşılmıştır. Anasonun içerdiği kreosol ve α-pinen bileşenlerinin bronşlarda biriken balgamın temizlenmesine yardımcı olduğu kanıtlanmıştır.⁴

Yan etki, kontrendikasyon, toksisite ve ilaç etkileşimleri

Kanıtlar çok sınırlı olsa da anason tohumlarının normal dozlarda kullanımı güvenlidir. Anasonun östrojenik etkisi hakkındaki bilimsel çalışmalar konusunda daha fazla klinik çalışmaya gereksinim vardır.²⁰ Farmakope ve monografilerin hiçbirisi herhangi bir kontraendikasyon veya toksik etki belirtmemektedir. Gözlemlenen duyarlılıklar son derece nadirdir.⁵ Normal dozlarda gıda olarak tüketildiğinde herhangi bir kontraendikasyonu, hiçbir yan etkisi ve zehirliliği yoktur. Fakat anasonun uçucu yağları düşüklere neden olucu (abortisid) ve anne sütünü arttırıcı (galaktagog) etkiye sahip bileşenlerden yüksek oranda içermektedir. Bununla birlikte hamilelikte ve emzikli annelerde yan etkisine dair herhangi bir bilimsel veri bulunmamaktadır.³ Tıbbi bitkiseller, doğal oldukları için çok daha az yan etkiler gösterdiklerinden dolayı genellikle tıbbi bitkilerin doğal besin olarak ve gıdalarla tüketimi çoğu kez son derece güvenlidir.¹⁴ Ancak anasonun doğal kumarin içeriğinin oranları henüz bilinmemektedir. Kumarin içeriğinin belirsiz olması nedeniyle anasonun diğer ilaçlarla etkileşimi bilinmemektir. Normal dozlarda gıda olarak tüketildiğinde herhangi bir kontraendikasyonu ve hiçbir yan etkisi yoktur.⁴ Anason bitkisinin tohumları ve anasondan elde edilen preparatların hiçbir ilaç ile etkileşimi yoktur. Anasonun, ilaç-ilaç veya bitki-ilaç etkileşimine dair literatür taramasında hiçbir bilgiye rastlanmamıştır. Anasonun besinlerle veya diğer tıbbi bitkilerle herhangi bir etkileşimi de bildirilmemiştir.²⁰

Anason içeren Doğal Markam ürünleri

Dr. Ecz. Fidan Pesen Özdoğan'ın formülasyonlarıyla üretilen ve anason içeren ürünler:

• FP PHARMA Anasonlu Karışık Bitki Çayı 025 GZM 30 Gr

Bana uygun olanı bul Tüm ürünler

Bu liste, ürünün içeriğinde bu bitkinin bulunduğunu belirtir; yukarıda aktarılan literatür bulgularının ürüne ait bir etki iddiası olduğu anlamına gelmez.

Sık sorulan sorular

Kaynakça