Adi Ardıç

Adi Ardıç nedir, ne işe yarar?

Adi Ardıç kimlik bilgileri

Botanik türleri

Ardıç ağacının (Juniperus) yaklaşık 70 türü bulunur. Türkiye'de 7 tür ardıç yetişir. Türkiye'de yetişen türler Juniperus L. ve Sabina Spach. alt türleridir. J. communis L., J. drupacea ve J. oxycedrus L. gibi Juniperus türleri ile J. phoenicia L., J. foetidissima Willd., J. sabina L. ve J. exelsa Bieb. gibi Sabina alt türleri Türkiye'de yetişir. Ancak bu farklı alt türlerin hepsi halk arasında yaygın şekilde 'ardıç' olarak adlandırılır.¹ J. communis L. türü en çok Avrupa ve Kuzey Asya'da yetişir. Diğer alt türlere J. communis var. depressa, J. communis var. alpina (Alp ardıcı), J. communis var. hemisphaerica ve J. communis var. megistocarpa örnekleri verilebilir. Adi ardıçtan farklı diğer ardıç türlerine ise J. conferta (sahil ardıcı), J. chinensis (Çin ardıcı) ve J. polycarpos (İran ardıcı) örnekleri verilebilir.

İngilizce adları

Juniper, common juniper, ground juniper, horse savin, dwarf juniper, juniper bark, juniper berry, juniper bush, mountain berry

Terapide kullanılan kısımları

Olgunlaşmış ve kurutulmuş veya taze dişi ardıç kozalağı (meyvesi) (Juniperi fructus)

Kimyasal bileşenleri

Uçucu Yağlar (%0.2-3.42): Coğrafi bölgeye, yetiştiği arazinin yüksekliğine veya olgunlaşmışlık derecesine bağlı olarak ardıç kozalağının içerdiği standart uçucu yağ oranı ortalama %1-2 arsında değişir. Yoğunlukla %58 oranında alfa ve beta pinen, beta mirsen, sabinen (en yoğun), kamfen, kafur, gamma muurolen, 1,4-sineol, p-simen, alfa ve gamma kadinen, limonen, gamma terpinen, gamma kadinen, terpinen-4-ol, terpinil asetat, alfa thujen ve borneol gibi monoterpenler içerir. Ayrıca karyofilen, epoksidihidrokaryofilen ve beta-elemen-7a-ol gibi seskiterpenler içerir.^2-4

Asitler: Mirseokomunik asit, cis ve trans komunik asit, sandarakopimarik asit, izopimarik asit, torulosik asit ve labdatrienoik asit gibi diterpen asitleri, L-askorbik asit ve glukuronik asit.^2-4

Flavonoidler: Amentoflavon, kuersetin, rutin, izokuersitrin, apigenin, neolignan ve megastigman glikozitleri.^2,4

Tanenler: Kateşin türü oligomerik proantosiyanidinler, kateşin, gallakateşin ve epigallokateşinler.^2,4

Monosakkaritler: %20-30 oranında glukoz ve fruktoz gibi dönüştürülmüş şekerler içerir.^2,4

Yağ asitleri ve steroller: Laurik, palmitik, oleik ve linoleik yağ asitleri ve beta sitosterol, kampesterol ve kolesterol gibi steroller içerir.⁴

Diğer bileşenler: Geijeron (bir C¹² terpenoidi), junionon (monosiklik siklobütan monoterpenoid), desoksipodofilotoksin (lignan), yaklaşık %10 reçine, C ve B vitaminleri, krom, demir ve kalsiyum gibi mineraller.^2,4

Farmakope ve monografiler

British Pharmacopoeia (2009)⁵, Ph Eur (2007)⁶, ESCOP (2003)⁷, Alman Komisyon E (2000)⁸

Botanik özellikleri ve yetiştiği yerler

Adi ardıç (Juniperus communis L.), servigiller (Cupressaceae) familyasından 10 m'ye kadar boylanabilen, kışın yapraklarını dökmeyen 50-67 kadar farklı türü bulunan ağaç ya da cüce ağaç yani çalı türünün bir alt türüdür. Kabuğu kırmızımsı kahverengi bir renge sahip olup, ince kâğıt gibi parçalara ayrılır ve dökülür. İğne yapraklar 0.8-2 cm. uzunluğunda dipleri geniş, uçlara doğru daralmaktadır. Uçları sivri ve batıcıdır. Çiçekler çoğunlukla iki evciklidir. Yani, erkek ve dişi çiçekleri ayrı ağaçlarda bulunur. Dişi çiçekler morumsu siyah renge sahip meyveleri olan kozalakları verir. 5-8 mm çapında meyvemsi kozalak morumsu siyah bir renge sahiptir ve ilk sene yeşil ham meyve, takip eden 18 ay içinde olgunlaşır ve adeta mavi renkli bir mumla kaplanmış gibi morumsu siyah bir renk alır. Kozalak veya meyve 4-12 mm yarıçapındadır. Kısa saplı kozalaklar bazen 3 çoğu kez de 6 pulludur ve her bir pulu bir adet tohum içerir. Erkek kozalaklar sarı renkte olup 2-3 mm uzunluğundadır. Mart-Nisan aylarında polenlerini döktükten hemen sonra ağaçtan düşerler.^4,9-10 Ardıç türlerinin anavatanı ve doğal ortamı tüm Avrupa, Kuzey Afrika, Asya ve Kuzey Amerika'da Kuzey Yarıküre'nin ılıman iklim bölgelerine yayılmış olup ülkemizde de 7 türü yaygın olarak yetişir.^4,8 Ardıç güneşli iklimi sever ama toprak seçmez. Kurak topraklarda kök salarak suyu bulur. İtalya, Macaristan, Fransa, Avusturya, Çek Cumhuriyeti, Slovakya, Almanya, Polonya, Rusya, ve İspanya ardıç üreten belli başlı ülkelerdir. Kuzey İtalya, Macaristan, Fransa, Avusturya, ve Çek Cumhuriyeti'nde toplanan ardıç kozalaklarının kalitesi mükemmeldir.⁴

Tarihsel ve geleneksel kullanımı

Ardıç halk tıbbında yüzyıllardır kullanılmaktadır. Ortaçağlarda ardıç esansının veba ve cüzam gibi bulaşıcı hastalıklardan koruduğuna inanılırdı. Avrupa halk tıbbında yüzlerce yıldır ve bugün de ardıç kozalağı safra kesesi taşları ve gut gibi hastalıklara ve özellikle üriner sistem (idrar yolları) hastalıklarına karşı kullanılmaktadır. Kuzey Amerika yerlileri ardıcı böbrek rahatsızlıklarından karın ağrısına, soğuk algınlığına ve frengiye (sifilis) karşı kullanmaktaydılar. Ardıç haricen romatizmal hastalıklara karşı kullanılır. Dünya genelinde halk tıbbında dahili olarak soğuk algınlığında, adet düzensizliklerinde, adet ağrılarında, iltihaplı idrar yolları hastalıklarında, ürtiker, dizanteri, gut, arterioskleroz, romatoid arterit, bronşit, diyabet, kanama ve lökore (kadınlarda görülen beyaz akıntı) durumlarında kullanılmaktadır.^1,4 Türkiye'de halk tıbbında özellikle Juniperus türleri kullanılır. Örneğin, J. drupacea kozalakları tenya ve parazitlere, mide ve karın ağrısına, hemoroide, idrar yolları hastalıklarına, gut ve ishale karşı kullanılır. J. communis (adi ardıç) meyveleri soğuk algınlığında, ağrılarda, hemoroidde aynı ilaç gibi yutulur. Bu türlerin katranı uyuz ve kurdeşende harici olarak kullanılır. J. oxycedrus (ardıç eriği) türünün kaynatılmış meyve suyu gastrointestinal hastalıklarda, soğuk algınlığında, öksürükte ekspektoran olarak, eklemlerde kalsinoz tedavisinde, böbrek taşı düşürmede diüretik olarak, idrar yollarındaki iltihaplı hastalıklarda, hemoroidde ve diyabet hastalıklarında kullanılır. Reçinesi de yaraların tedavisinde kullanılır.¹ Orhan vd. (2011, s.⁷⁵⁹) Türkiye'de ardıç eriğinin (J. oxycedrus) yaraların tedavisinde, karın ağrısında, mide sorunlarında, jinekolojik sorunlarda (kadın hastalıklarında), hemoroid tedavisinde, soğuk algınlığında, öksürük ve bronşitte, tüberküloz, zatürre, obezite, mantar hastalıklarında ve böbrek taşlarının düşürülmesinde kullanıldığını bildirmektedir. Ayrıca, ardıç kozalaklarının Isparta ve Afyon yörelerinde diyabet tedavisinde kullanıldığını da belirtmektedirler.¹¹ Ardıç kozalağının gıdalarda doğal bir çeşni olarak kullanılabileceği Avrupa Konseyi tarafından onaylanarak doğal çeşniler listesinde gösterilmiş ve gıda katkı maddesi olarak kullanımı da onaylanmıştır. Ardıç, cin içkisi yapımında aromatik bir katkı maddesi olarak ta kullanılır.³

Farmakolojik özellikleri ve endikasyonları

Alman Komisyon E monograflarında ardıç dispepsi (hazımsızlık) ve iştahsızlık durumlarında kullanılması tavsiye edilmektedir.⁸ Ardıcın diüretik, antiseptik, gastrointestinal, gaz giderici, mide romatizmal hastalıklarda etkili olduğu gösterilmiştir.² Ardıç bitkisinin antimikrobiyal etkisi toplam 143 farklı bakteri ve mantar türleri üzerinde test edilmiş ve metanol ekstresinin 24 bakteri ve 11 mantar türünün büyümesini durduğu kanıtlanmıştır.¹³ Hayvanlarda hafif antihipertansif ve terlemeye karşı etkili olduğu gösterilmiştir.¹² Antienflamatuar etkisinin kriptojaponol, beta sitesterol ve doymamış yağ asitlerinden kaynaklandığı gösterilmiştir. Deneysel çalışmalar Türkiye'de yetişen J. oxycedrus ve J. communis alıç türlerinin önemli antienflamatuar ve antinosiseptif etkileri olduğunu kanıtlamaktadır.¹ Ardıç kozalaklarından elde edilen meyve suyunun, 24 gün boyunca diyabeti olmayan sıçanlara 205 mg/kg ve diyabetli sıçanlara ise 125 mg/kg olarak uygulanmış ve sıçanların kan şekeri düzeylerinde belirgin düşüşler gerçekleştiği kanıtlanmıştır.² Son dönemlerde hayvanlar üzerinde bir başka çalışmada J. oxycedrus türünün kozalak ve yaprak ekstrelerinin kan glukoz düzeylerini ve ayrıca karaciğer ve böbrek dokularında lipid peroksidasyon düzeylerini düşürdüğü görülmüştür. Sonuç olarak J. oxycedrus türünün kozalak ve yaprak ekstrelerinin diyabet ve diyabetten kaynaklanan komplikasyonlarda kullanımının yararlı olabileceği vurgulanmaktadır.¹¹ Bir başka hayvan çalışmasında da ardıç kozalakları suyunun şeker düşürücü etkisi gösterilmiştir.¹⁴ Ardıç kozalaklarının diüretik etkisi uçucu yağlar özellikle terpenin-4-ol bileşeninden kaynaklandığı^3,12 ve bu bileşenin glomerular filtrasyon oranını arttırdığı ve önceleri düşünüldüğü gibi terpenin-4-ol bileşeninin böbreklerde tahriş edici bir özellik göstermediği gösterilmiştir.³ Ardıç kozalağının içerdiği bir lignan olan desoksipodofilotoksinin ve amentoflavon flavonoidinin antiviral nitelikler taşıdığı kanıtlanmıştır. Astrenjan etkisi içerdiği tanen bileşenlerinden kaynaklandığı belirtilmektedir.³

Yan etki, kontrendikasyon, toksisite ve ilaç etkileşimleri

Kanıtlar ardıç kozalaklarının normal dozlarda kullanımı güvenlidir. Farmakope ve monografilerin hiçbirisi herhangi bir kontraendikasyon veya toksik etki belirtmemektedir. Normal dozlarda gıda olarak tüketildiğinde ciddi hiçbir kontraendikasyonu, yan etkisi ve zehirliliği yoktur.^2-4 Fakat ardıcın içerdiği uçucu yağ bileşenleri düşüklere neden olucu (abortifacient) ve doğurganlığı azaltıcı (infertilite) etkiye sahip bileşenlerden içermektedir. Ayrıca akut veya kronik böbrek hastalarında kullanılması kontraendikedir. Bununla birlikte hamilelikte ve emzikli annelerde kontraendikasyonuna dair bilimsel bir konsensüs oluşmamıştır.³ Yine de hamilelerde ve emzikli annelerde ardıç bitkisinin kullanılmaması tavsiye edilir. Tıbbi bitkiseller, doğal oldukları için çok daha az yan etkiler gösterdiklerinden dolayı genellikle tıbbi bitkilerin doğal besin olarak ve gıdalarla tüketimi çoğu kez son derece güvenlidir.¹² Ardıç kozalaklarının hiçbir ilaç ile etkileşimi yoktur. Ardıcın, ilaç-ilaç veya bitki-ilaç etkileşimine dair literatür taramasında hiçbir bilgiye rastlanmamıştır. Ardıcın besinlerle veya diğer tıbbi bitkilerle herhangi bir etkileşimi de bildirilmemiştir.^2-4

Adi Ardıç içeren Doğal Markam ürünleri

Dr. Ecz. Fidan Pesen Özdoğan'ın formülasyonlarıyla üretilen ve adi ardıç içeren ürünler:

• Doğal Markam Ardıç Uçucu Yağı 10 Ml
• FP PHARMA Ceviz Yapraklı Ardıç Tohumlu Karışık Bitki Çayı 065 ŞKR 30 Gr
• Doğalmarkam ACN Complex Akne Serumu 30 Ml

Bana uygun olanı bul Tüm ürünler

Bu liste, ürünün içeriğinde bu bitkinin bulunduğunu belirtir; yukarıda aktarılan literatür bulgularının ürüne ait bir etki iddiası olduğu anlamına gelmez.

Sık sorulan sorular

Kaynakça